Ủng hộ VCV
Số tác phẩm
22.603 tác phẩm
2.586 tác giả
126
77.439.720
 
Hữu Loan và màu tím hoa sim
Nguyễn Đức Hiệp

Tháng 5, 2007 vừa qua tôi được đọc bài “Màu tím hoa sim bản nào là đúng nhất ?” của nhà thơ Nguyễn Minh Hùng trên mạng vanchuongviet (mạng văn nghệ đồng bằng sông Cửu Long trước đây). Bài viết rất súc tích làm tôi chú ý đọc vì ba lý do chính. Một là bài nói về bài thơ “màu tím hoa sim” mà hầu như người Việt nào, ai cũng rung động và cảm xúc về cái bi kịch đau đớn của nhà thơ diễn tả tâm trạng của mình, một người lính chinh chiến trong kháng chiến chống Pháp, về một người vợ trẻ chết đuối ở một bờ sông gần nhà ở hậu phương trong thời chiến.  Được xem là bài thơ tình hay nhất thế kỷ 20 mà cuối năm 2004 được công ty Vitek mua bản quyền với giá kỷ lục ở Việt Nam. Lý do thứ hai là tôi có đọc trước đây, bài của ông Trịnh Hưng đăng trên báo Khởi Hành, 167 số tháng 9, 1997 do một người bạn gởi cho tôi về bài thơ Màu tím hoa sim mà nhà thơ Hữu Loan chép tặng cho tác giả (Trịnh Hưng) khi tác giả đến thăm ông ở Thanh Hóa và sau cùng là tôi cũng có được một dịp rất may mắn là gặp được nhà thơ Hữu Loan vào đầu năm 1988 ở Saigon khi nhà thơ có dịp ghé nơi này (đây là dịp hiếm có, vì nhà thơ Hữu Loan hầu như không đi đâu xa ngoài chốn quê hương của ông ở Thanh Hóa trong những năm 80). Vì thế tôi đã đọc kỹ để xem có sự khác biệt ra sao của bản mà nhà thơ Hữu Loan đã viết lại trong bản quyền mà công ty Vitek đã mua (và anh Nguyễn Minh Hùng có đăng lại) với các bản trước kia mà nhà thơ Hữu Loan đã viết lại tặng cho nhiều người mỗi khi nhà thơ, trong những lần gặp gỡ, gặp ai quý mến tài và hiểu biết sự gian nan của ông trong đời.

 

Qua những bài so sánh thì tôi thấy các bản ông viết từ trước đến nay không khác gì nhiều, chỉ một vài chữ thêm bớt hay hơi khác (như “lớn lên” thay vì “nhớn lên”, “ví” thay vì “hát”). Với một bài mà ông đã có tình cảm và cuộc đời khắc sâu vào ký ức ông thì tôi tin là khó mà ông quên những lời thơ mà ông đã trút ra trong lúc đầu một trạng thái đau đớn yêu thương đầy tiếc nhớ, và sau này luôn luôn nằm trong lòng ông. Họa chăng không loại bỏ trường hợp là chúng ta đã viết chép sai và thay đổi để hợp với thể thơ, thể nhạc mình yêu thích. Và vì thế dẫn đi đến nhiều dị bản khác nhau, cũng như đã có nhiều nhạc sĩ phổ bài của ông một cách khác nhau mà thôi. So sánh với bản mà công ty Vitek đã mua và công bố trênmạng(http://www.tuoitre.com.vn/Tianyon/Index.aspx?ArticleID=59258&ChannelID=10) thì trong bài đăng của anh Nguyễn Minh Hùng trên mạng vanchuong viet, có thiếu một dòng trong đoạn (dòng thiếu ghi trong ngoặc)

 

Chiều hành quân

Qua những đồi hoa sim

(Những đồi hoa sim)

Những đồi hoa sim dài trong chiều không hết

Màu tím hoa sim

tím chiều hoang biền biệt

 

Nhạc sĩ và nhà văn, thơ Vũ Đức Sao Biển, đầu năm 1997, đã có viết một bài tựa đề “Một đoạn biên tập trong “Màu tím hoa sim”, nói về một bản chép tay của nhà thơ Hữu Loan tặng cho một “nữ chiến sĩ cách mạng tháng” vào tháng 12, 1989 tại Đà Nẵng. Bài “Màu tím hoa sim” mà Vũ Đức Sao Biển ghi ra trong bài viết của ông giống như các bài mà Trịnh Hưng viết và bài tôi có, trừ 4 dòng cuối thì thiếu, không có.

 

Đầu năm 1988, lúc tôi về Saigon, trong dịp gặp giáo sư Lê Văn Hảo, qua một người bạn ở Úc, ông có cho tôi biết nhà thơ Hữu Loan đang có mặt ở Saigon ở nhà một người bạn và rủ tôi tới thăm. Trong thời gian ấy tôi còn phụ trách tờ báo Đất Nước của Hội người Việt Nam ở Úc. Hôm ấy chúng tôi gặp nhà thơ Hữu Loan cùng một số anh chị em nghệ sĩ đã có mặt trước đó. Tôi nhớ lúc ấy họa sĩ Đỗ Quang Em đang phát họa bằng bút chì chân dung của nhà thơ Hữu Loan. Gặp tác giả của những bài thơ nổi tiếng trong thời kháng chiến chống Pháp như “Đèo Cả”, “Yên Mô “, Hoa Lúa” và dĩ nhiên bài “Màu tím hoa sim” là một vinh dự, mang đến tôi nhiều xúc động lẫn cảm phục về tài năng và cuộc đời đầy gian truân của nhà thơ mà tôi đã đọc và biết qua nhiều sách, báo. Hôm đó Hữu Loan đã viết trên mấy tờ giấy vẽ của hoạ sĩ Đỗ Quang Em bài thơ “Màu tím hoa sim” đề tặng kiều bào Úc và đưa cho tôi. Toàn bài thơ ấy và lời ghi chép của ông đã được đăng trong số báo Đất Nước tháng 4, 1988.

 

Ngoài vấn đề trên thì tôi đọc bài của anh Nguyễn Minh Hùng và thấy rất là tâm đắc về những phân tách tình cảnh và sự cảm nhận của người đọc với bài thơ. Trước năm 1975, trong thời kỳ đất nước còn chia đôi, ở miền Nam bài “Màu tím hoa sim” được đưa vào chương trình học bậc trung học lớp đệ nhị (lớp 11) trong chương về thơ lãng mạng, như Vũ Đức Sao Biển đã đề cập. Tôi cũng như nhiều thanh niên trong thời đấy đều có biết và tiếp cận với bài thơ này cũng như hoàn cảnh của nhà thơ Hữu Loan trong vấn đề Nhân Văn Giai Phẩm. 

 

Màu tím hoa sim là một bài thơ đầy nhân bản. Toàn bài toát ra sự đau xót trong bi cảnh trớ trêu của cuộc đời mà nhà thơ phải gánh chịu, nhưng không oán hận. Chấp nhận trong âm thầm và để tất cả vào lời thơ. Người đọc đã cảm nhận được tất cả nổi đau buồn của nhà thơ, và thương xót thay cho số phận một người con gái, người vợ trẻ ngây thơ, hiền lành giản dị trong trắng nhưng rủi ro trong số mệnh khắc nghiệt như chính người thân mình đã mất đi vậy. Trong ngày vui nhất của cuộc đời người con gái, người con gái ấy không những không mặc áo cưới mà cũng không đòi may áo mới vì hoàn cảnh chung của thời chiến, mặc dầu cô thuộc gia đình địa chủ khá giả. Cái bình hoa ngày cưới, sau đó được đặt ngay cạnh mộ người vợ trẻ, mà Hữu Loan thấy khi ghé lại làng quê sau khi ông nghe tin vơ mới cưới mất lúc ở chiến khu, chiếc bình hoa ấy ngày nay vẫn còn ở trên bàn thờ nhà ông. Trong giây phút cuối cùng không được nghe nhau nói, kh ô ng được trông nhau một lần thì ông phải thương xót và đau khổ biết bao lúc ông về đứng trước mộ vợ và trông thấy bà mẹ vợ ngồi bên mộ đầy bóng tối khóc con mất còn quá trẻ.

 

Trong ba người anh của vợ ông, thì người anh cả, Lê Đỗ Khôi, mất trong trận đánh ác liệt gần đồi Him Lam ở chiến trường Điện Biên Phủ. Người anh trai thứ hai, Lê Đỗ Nguyên, cũng tham gia trong trận đánh Điện Biên Phủ và sau này chính là trung tướng Phạm Hồng Cư, Quân đội Nhân dân Việt Nam và người anh thứ ba Lê Đỗ An có tham gia kháng chiến và cách mạng nhưng không phải bộ đội tham dự trận đánh Điện Biên. Trên chiến trường Điện Biên, hai anh em ông Khôi và ông Nguyên nhận được tin em gái mình mất qua một người bạn của ông Nguyên trước khi hai anh em biết được tin em gái lấy chồng. Hai ông nén buồn tiếp tục tham gia chiến dịch và hẹn sẽ gặp nhau lại lúc chiến thắng và hoà bình. Nhưng ông Khôi không trở lại mà sau này ông Nguyên tìm kiếm mãi mới biết anh mình đã hy sinh.

 

Trước khi lấy cô Lê Đỗ thị Ninh, Hữu Loan có dạy kèm cô Ninh và được gia đình ông bà Lê Hữu Kỳ yêu mến như con ruột và coi như là con nuôi trong nhà. Vì thế ban đầu ông có tình cảm như em gái với cô Ninh, như trong bài thơ.

 

Bài thơ Màu tím hoa sim của Hữu Loan, làm cách đây gần 60 năm, đúng là bài thơ tình hay nhất Việt Nam trong thế kỷ 20 và cũng đã trở thành bài thơ bất hủ trong văn học Việt Nam mãi sau này.

 

Phụ lục

 

Bài màu tím hoa sim Hữu Loan chép tặng ông Trịnh Hưng (1997)

 

Màu Tím Hoa Sim

Hữu Loan

(khóc Lê Ðỗ Thị Ninh)

nàng có ba người anh đi bộ đội

những người em nàng

   có em chưa biết nói

         khi tóc nàng xanh xanh

tôi người vệ quốc quân

    xa gia đình

        yêu nàng

           như tình yêu em gái

ngày hợp hôn

    nàng không đòi

       may áo mới

          tôi mặc đồ quân nhân

đôi giày đinh

   bết bùn đất hành quân

      nàng cười xinh xinh

         bên anh chồng độc đáo

            tôi ở đơn vị về

                cưới nhau xong

                    là đi

từ chiến khu xa

   nhớ về ái ngại

      lấy chồng đời chiến binh

         mấy người đi trở lại

nhỡ khi mình không về

    thì thương

       người vợ chờ

           bé bỏng

               chiều quê

Nhưng không chết

    người trai khói lửa

         mà chết

            người gái nhỏ hậu phương

tôi về

   không gặp nàng

      má tôi ngồi bên mộ con

          đầy bóng tối

chiếc bình hoa ngày cưới

    thành bình hương

         tàn lạnh

            vây quanh

tóc nàng xanh xanh

   ngắn chưa đầy búi

       em ơi

          giây phút cuối

             không được

               nghe nhau nói

                 không được trông

                    thấy nhau

                        một lần

ngày xưa

   nàng yêu hoa sim tím

      áo nàng

         màu tím hoa sim

ngày xưa

    đèn khuya bóng nhỏ

       nàng vá cho chồng

           tấm áo

              ngày xưa

Một chiều rừng mưa

   ba người anh

     từ chiến trường Ðông Bắc

        biết tin em gái mất

            trước tin em

                lấy chồng

gío sớm thu về

   rờn rợn nước sông

      đứa em nhỏ lớn lên

         ngỡ ngàng nhìn ảnh chị

khi gío sớm thu về

   cỏ vàng chân mộ chí

chiều hành quân

  qua những đồi hoa sim

     những đồi hoa sim

        những đồi hoa sim dài

           trong chiều

                không hết

màu tím hoa sim

    tím

      chiều hoang

         biền biệt

có ai ví như từ chiều ca dao nào

xưa xa

"áo anh sứt chỉ đường tà

vợ anh chưa có

mẹ già chưa khâu..."

ai hát vô tình

    hay ác ý với nhau

       chiều hoang tím

          có chiều hoang biết

chiều hoang tím

   tím thêm màu da diết

      nhìn áo rách vai

          tôi hát trong màu hoa

" áo anh sứt chỉ đường tà

vợ anh mất sớm..."

Màu tím hoa sim

    tím tình tang

       lệ rớm

          ráng vàng ma

            và sừng rúc điệu quân hành

vang vọng chập chờn

    theo bóng những binh đoàn

       biền biệt hành binh

         vào thăm thẳm chiều hoang

            màu tím

tôi ví vọng về đâu ?

   tôi với vọng về đâu ?

      áo anh nát chỉ dù lâu

 

 

Bài màu tím hoa sim mà Hữu Loan chép tặng kiều báo Úc và tác giả (2/1988)

 

Màu tím hoa sim

(Khóc vợ Lê đỗ-thị-Ninh)

 

Nàng có 3 người anh

          đi bô đội

những em nàng

         có em chưa biết nói

Khi tóc nàng

               xanh

                      xanh

 

               *

Tôi người vệ quốc quân

                       xa gia đình

yêu nàng

            như tình yêu em gái

ngày hợp hôn

            nàng không đòi may áo mới

Tôi mặc đồ quân nhân

             đôi giầy đinh bết

              bùn đất hành quân

Nàng cười xinh xinh

bên anh ch ồng độc đáo

Tôi ở đơn vị về

cưới nhau xong là đi

 

              *

Từ chiến khu xa

      nhớ về ái ng ại

lấy chồng đời chiến chinh

mấy người đi trở lại

nhở khi mình không về

    thì thương người

                    vợ chờ

         bé bỏng

                chiều quê

           *

Nhưng không chết

           người trai khói lửa

mà chết người

           gái nhỏ hậu phương

Tôi về không gặp nàng

má tôi ngồi bên mộ con

đầy bóng tối

chiếc bình hoa ngày cưới

thành bình hương tàn lạnh

               vây quanh

              *

Tóc nàng xanh xanh

       ngắn chưa đầy búi

Em ơi ! giây phút cuối

   không được nghe nhau nói

Không được trông nhau một lần

              *

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím

áo nàng màu tím hoa sim

Ngày xưa đèn khuya

                bóng nhỏ

nàng vá cho chồng tấm áo

                     ngày xưa ... !

              *

Một chiều rừng mưa

ba người anh,

    từ chiến trường Đông Bắc

biết tin em gái mất

trước tin em lấy chồng

Gió sớm thu về

     rờn rợn nước sông

đứa em nhỏ nhớn lên

       ngỡ ngàng

       nhìn ảnh chị

Khi gió sớm thu về

               cỏ vàng

               chân mộ chí

 

             *

 

Chiều hành quân

         qua những đồi hoa sim

         những đồi hoa sim

         những đồi hoa sim

                                  dài

trong chiều không hết

màu tím hoa sim

                     tím

chiều hoang biền biệt

 

             *

Có ai hát như từ chiều

                ca dao nào

                      xưa xa

“Áo anh sứt chỉ đường tà

             vợ anh chưa có

             mẹ già chưa khâu”

           

                 *

Ai hát vô tình hay

                   ác ý với nhau

             chiều hoang tím

                   có chiều hoang biết

             chiều hoang tím

                   tím thêm màu da diết

            nhìn áo rách vai

                   tôi hát trong màu hoa

            Áo anh sứt chỉ đường tà,

                   vợ anh mất sớm..

      

                        *

            Màu tím hoa sim

                   tím tình tang

                          lệ rớm...

 

                        *

 

            Ráng vàng ma và

                    rừng rúc điệu quân hành

            vang vọng chập chờn

                    theo bóng những binh đoàn

             biền biệt hành binh

                   vào thăm thẳm

                   chiều hoang màu tím

 

                        *

             Tôi ví vọng về đâu

             Tôi với vọng về đâu

                 Áo anh nát chỉ

                      dù lâu  ...

 

                                         Hữu Loan  

                                          1949

 

 

Bài Màu tím hoa sim Vũ Đức Sao Biển chép từ bản Hữu Loan tặng “cô Phương” năm 1989 ở Đà Nẵng

 

Màu Tím Hoa Sim

                  Hữu Loan

 

Nàng có ba người anh đi bộ đội

Những em nàng

Có em chưa biết nói

Khi tóc nàng xanh xanh

 

Tôi người Vệ quốc quân

xa gia đình

Yêu nàng như tình yêu em gái

Ngày hợp hôn

nàng không đòi may áo mới

Tôi mặc đồ quân nhân

Đôi giày đinh

bết bùn đất hành quân

Nàng cười xinh xinh

bên anh chồng độc đáo

 

Tôi ở đơn vị về

Cưới nhau xong là đi

Từ chiến khu xa

Nhớ về ái ngại

Lấy chồng thời chiến binh

Mấy người đi trở lại

Lỡ khi mình không về

thì thương

người vợ chờ

bé bỏng chiều quê...

Nhưng không chết

Người trai khói lửa

Mà chết

người gái nhỏ hậu phương.

Tôi về

không gặp nàng

Má tôi ngồi bên mộ con đầy bóng tối

Chiếc bình hoa ngày cưới

thành bình hương

tàn lạnh vây quanh.

 

Tóc nàng xanh xanh

ngắn chưa đầy búi

Em ơi giây phút cuối

không được nghe nhau nói

không được trông nhau một lần

 

Ngày xưa nàng yêu hoa sim tím

Áo nàng màu tím hoa sim

Ngày xưa

đèn khuya

bóng nhỏ

Nàng vá cho chồng tấm áo

ngày xưa...

 

Một chiều rừng mưa

Ba người anh từ chiến trường Đông-Bắc

Biết tin em gái mất

trước tin em lấy chồng

Gió sớm thu về rờn rợn nước sông

Đứa em nhỏ lớn lên

ngỡ ngàng nhìn ảnh chị

Khi gió sớm thu về cỏ vàng chân mộ chí.

 

Chiều hành quân

Qua những đồi sim

những đồi sim đài trong chiều không hết

Màu tím hoa sim

tím chiều hoang biền biệt

Có ai ví như từ chiều ca dao nào xưa xa:

(Áo anh sứt chỉ đường tà

Vợ anh đã mất, mẹ già chưa khâu...)

 

Ai hát vô tình hay ác ý với nhau

Chiều hoang tím có chiều hoang biết

Chiều hoang tím tím thêm màu da diết

Nhìn áo rách vai tôi hát trong màu hoa

Áo anh sút chỉ đuờng tà

Vợ anh mất sớm...

Màu tím hoa sim tím tình tang lệ rớm

Tím tình ai lệ ứa...

 

Ráng vàng ma và sừng rúc điệu quân hành

Vang vọng chập chờn theo bóng những binh đoàn

Biền biệt hành binh

Vào thăm thẳm chiều hoang màu tím...

 

                                         Đà- Nẵng 12/89

Chép tặng cô Phuơng một tâm hồn, một vấn đề làm mất

ngủ những luơng tri.

Nguyễn Đức Hiệp
Số lần đọc: 3284
Ngày đăng: 04.06.2007
[ Trở lại ] [ Tiếp ]
In tác phẩm Góp ý Gửi cho bạn
Cùng thể loại
Có chăng một Nhà thơ Hồ Xuân Hương ?! - Đoàn Hữu Hậu
Bài thơ cuộc đời của nhà văn Trang Thế Hy đã tìm ra chính bản. - Phan Tấn Tài
“Màu tím hoa sim” bản nào là đúng nhất ? - Nguyễn Minh Hùng
Chuyện buồn [Hết] …Cười [Nổi] : Về bài Văn chương mạng của Inrasara trên báo Văn nghệ số 20, 19.05.2007. - Inrasara
Lại nói về Linh Phương là tác giả bài thơ Kỷ Vật Cho Em - Vũ Trọng Quang
Bàn lại lịch sử hình thành Kinh Dịch-1 - Hà văn Thùy
Bàn lại lịch sử hình thành Kinh Dịch-2 - Hà văn Thùy
“Tình em” của nhà thơ Hồ Ngọc Sơn có 2 phiên bản - chuyện lạ hay ‘đạo văn’ ? - Nguyễn Tý
Thiên chức nhà giáo - Trần Kiêm Ðoàn
Viễn Phương , Nhà văn chỉ “Muốn nói lên sự thật” - Triệu Xuân
Cùng một tác giả
Wang-Tai là ai? (lịch sử)