Tôi vẫn còn chưa hết bàng hoàng vì một bạn văn thân thiết ở Quy Nhơn là Trần Ngọc Châu vừa mất thì sau một tuần tôi lại còn nghe tin là một người bạn văn nữa là anh Nguyễn Hòa VCV cũng đã ra đi.
Tôi gặp và quen anh Nguyễn Hòa lúc tôi tôi đã về Việt Nam được 1 năm và vừa mới in tập truyện ngắn đầu tay “Hành trang ngày trở lại” (nxb Trẻ- 2007).
Thời gian ấy Elena còn bận dạy ở Ý nên tôi thường đi đi về về giũa Ý và Việt Nam. Vì sống 1 mình nên tôi và anh Nguyễn Hòa rất thường gặp nhau. Và có lẽ trang vanchuongviet.org của anh là trang web văn học đầu tiên đã đăng các tùy bút và truyện ngắn của tôi để giới thiệu với bạn đọc.
Nhiều buổi sáng chúng tôi đến Cafe Bông Giấy trên đường TQT. Nơi gặp gỡ các văn nghệ sĩ và chính ở nơi đây tôi đã gặp và quen biết rất nhiều người. tôi đã gặp và quen nhà văn Khổng Đức, Nhật Chiêu, Vũ ngọc Tiến, Trần Nhã Thụy, nhà thơ Trần Hữu Dũng, Vũ Trọng Quang, Nguyễn Thái Sơn, Họa sĩ Triệu Sơn… và các nhà báo trẻ như Lý Đợi, Nguyễn Hữu Hồng Minh…và rât nhiều người khác.
Thường buổi sáng tôi đến chở anh Hòa đi cafe, trò chuyện đủ thứ trên đời với các bạn cho đến trưa rồi đưa anh Hòa về nhà. Nhà anh ở một chung cư gần siêu thị Coopmart PXL nên chúng tôi thường ăn cơm trưa ở đây. Anh Hòa gọi là đi ăn “cơm mồ côi”. Thời gian này tôi rảnh rổi nên mỗi tuần gặp/ ăn trưa với anh trung bình 3, 4 lần sau đó về nghỉ và buổi chiều, tối mới đọc, viết hay dịch.
Sau này khi Elena về Việt Nam thì tôi không còn chở anh Hòa đi nữa nhưng vẫn gặp nhau thường. Nguyễn Hòa khá bất ngờ vì một người phương Tây mà “ăn uống đơn giản, thứ gì ăn cũng được, ngồi ở đâu cũng được từ cafe cóc vệ đường đến quán cơm bình dân” hòa nhập vào xã hội Việt Nam “tốt hơn cả mấy việt kiều mới đi xa đâu chừng hơn 10 năm mà khi về thăm nhà thấy thứ gì cũng chê thứ gì cũng bẩn, hôi, nóng nực... như thể minh từng sinh ra ở trời Tây!”.
Anh Hòa rất quý Elena nên đi đâu hay gặp ai anh cũng đều giới thiệu và kể lể về những sinh hoạt thường ngày của “cô em gái” về tình yêu đối với Việt Nam, gì cũng tốt, chưa bao giờ than phiền về điều gì.
Tôi có mấy kỷ niệm văn chương rất đáng nhớ với anh Hòa. Sau buổi phát học bỗng cho sinh viên nghèo hiếu học ở đại học Y Dược (của quỹ Tuơng trợ của người Việt tại Ý mà tôi đại diện). Trên đường về chúng tôi ghé quán cafe ở gần nhà a Hòa. Câu chuyện văn chương hôm đó không hiểu sao lại xoay quanh vấn đề tình dục và các trang viết khêu gợi nhằm câu khách. Anh Hòa nói viết về tình dục thì khó viết mà không dung tục, tránh thế nào thi sau đó cũng phải sa đà khoe các bộ phận. Lúc đó tôi đang sắp hoàn thành tiểu thuyết “Bàn tay nhỏ dưới mưa” nên buộc miệng nói là có nhiều cách viết, không cần phải ném các bộ phận sinh dục vào mặt độc giả. A không tin và nói thử viết đi. Tất nhiên ý định viết về sự thăng hoa tình yêu đã có trong tiểu thuyết tôi nên tôi đồng ý chứ không phải vì thách thức. Và bất ngờ là khi tiểu thuyết được in, nhiều bạn văn đã bất ngờ, nhát là nv Nhật Chiêu rất thích nên đã viết “Tác giả Trương Văn Dân không còn trẻ, nhưng bàn tay ấy vẫn thanh xuân. Để viết những dòng văn đầy xao xuyến, đầy nhục cảm, đầy tâm linh, đầy kích động mà cũng đầy bình an.” Các trích đoạn về tình dục trong tiểu thuyết đã được nhiều bạn bè yêu thích và đem ra phân tích hay nhận định.
Buổi phát học bỗng của QTT tai khoa Y Dược 6-2009
TVD Âu thị Phục An Lữ Kiều Nguyễn Hòa Nguyên Minh, vc Đặng Kim Côn, Hiếu Tân THT
Họp mặt ở nhà Từ Sâm- Nha Trang: Elena, Tvd, nhà thơ
Tôn Phong, NGuyễn Man Nhiên, Từ Sâm, Nguyễn Hòa.
Thăm Nguyễn Hòa ở Sài Gòn: Trần Hoài Anh, Hoàng Nhã,
Nguyễn Hòa, Hoàng Kim Oanh, Elena TVD
Về cái hình bìa của tiểu thuyết Bàn tay nhỏ dưới mưa chúng tôi có cánh nhìn khác nhau. Mới đầu anh chê là “sến” nhưng sau khi đọc xong anh không ngàn ngại nó là đẹp và phù hơp với nội dung tác phẩm.
Mỗi khi gặp nhau chúng tôi cũng thường nói về những nhà văn và tôi thấy Nguyễn Hòa rất ngưỡng mộ nhà văn Xuân Sách mà anh quen thân lúc còn làm việc ở Vũng Tàu. Khi nhắc đến Xuân Sách đôi mắt anh long lanh, lúc cao hứng anh còn đọc vài đoạn trong chân dung nhà văn, tác phẩm nổi tiếng của nhà văn này. Chính anh đã tặng tôi quyển sách đã tuyệt bản và tôi đã photo lại để tặng vài bạn yêu văn nghệ.
Về trang mạng vanchuongviet.org anh cho biết là trước đó, không hiểu vì sao có một trang web “văn nghệ đồng bằng sông Cửu Long” mà chẳng có ai quản lý nên tỉnh đã giao cho sở xây dựng. Và chính nv Xuân Sách đã gợi ý anh mua lại để tạo một sân chơi cho giới văn nghệ, nên từ đó đã được anh đổi tên miền thành vanchuongviet.org vẫn còn hoạt động cho đến nay.
Vì trùng tên Nguyễn Hòa với một một nhà báo và nhà văn khác nên để phân biệt mọi người đều gọi anh là Nguyễn Hòa VCV.
Có thể nói tôi và Nguyễn Hòa có cuộc sống, trải nghiệm, tính cách khác nhau, nhưng một cái chung là lòng yêu mến văn chương đã gắn kết với nhau.
Nguyễn Hòa là người thầm lặng và làm việc độc lập, anh không thích tham gia các hội đoàn, không muốn xuất hiện trên truyền thông hay kiếm tìm danh lợi. Cũng giống như nhà văn Nguyên Minh, văn chương đối với anh không phải là con đường để mưu cầu mà là gắn bó máu thịt! Những ai quen anh đều thấy rõ niềm đam mê cuồng nhiệt và anh đã thực hiện nó với tinh thần đầy trách nhiệm. Từ khi quản lý trang Văn Chương Việt thì sự lan tỏa rộng rãi đối với cộng đồng văn chương nghệ thuật trong và ngoài nước.
Có điều cần nói là rất nhiều người biết Nguyễn Hòa như người chủ trương trang mạng vanchuongviet.org nhưng ít ai biết anh cũng chính là những người đã khởi xướng và khích lệ nhà văn Nguyên Minh để tập san văn học nghệ thuật Quán Văn ra đời. Anh đứng ra kết nối những bạn văn, bảo đảm bài vở và tạo mọi thuận lợi để QV sớm được in ấn. Trong bài viết “Quán Văn số 100, giữa nhớ và quên” [1]tôi có nhắc lại sự kiện này:“Những người bạn mơ mộng “thuở ban đầu”đến từ số Zero đó là Nguyên Minh, Nguyễn Hòa Vcv, Sâm Thương, Hiếu Tân (Tiết Hùng Thái), Từ Sâm và người viết bài này. Sau buổi ra mắt QV số đầu tiên 001 chúng tôi mừng đến rơi nước mắt.”[2]
Là người không vụ lợi, nên tuy có rất nhiều doanh nghiệp đặt vấn đề tài trợ để được quảng cáo trên trang vanchuongviet.org nhưng anh luôn từ chối, ngay cả những lúc gặp khó khăn về tài chánh; Và đây là điều mà anh thường nhắc nhà văn Nguyên Minh không nên làm quảng cáo trên Quán Văn, không biến văn chương thành thương mại để làm mất tính nghiêm túc và còn mang đến hệ quả thiếu trung thực và mất tự do.
Luôn giữ vững phong cách lặng lẽ, dấn thân nên cả trang vanchuongviet.org và Quán Văn luôn dành mọi ưu tiên trong việc phục vụ cộng đồng người viết và bạn đọc. Cả hai người trách nhiệm luôn thể hiện thái độ trọng chữ, trọng người, cẩn trọng trong cách chọn bài, luôn giữ cho diễn đàn một giọng điệu trung dung, nhân văn,… nên ứng xử ôn hòa không quá khích trong các tranh luận, giữ không gian văn hóa “có một mẫu số chung là tình yêu văn chương” vốn không dễ trong môi trường chữ nghĩa.
Tôi thấy cả Nguyễn Hòa và Nguyên Minh đều thái độ làm việc đầy trách nhiệm và khiêm cung
Tôi còn nhớ có lần đang ngồi cafe thì Nguyễn Hòa nhận được một cuộc gọi của một nhà nghiên cứu trẻ từ Huế. Cậu này trách là gửi bài cho Vcv đã lâu và chưa thấy lên trang. Anh Hòa đáp bài này sẽ không đăng và bị cậu kia than phiền. Anh nghiêm mặt nói “không đăng là làm ơn cho cậu đó, cậu nên xem lại.” Hình như phía bên kia phản đối nên anh nói: “Nếu cậu muốn thì tôi sẽ đăng ngay nhưng sẽ viết lời dẫn là bài viết có nhiều bất cập và tư liệu trích dẫn sai để mọi người kiểm chứng. Cậu nên nhớ tuy gọi đây là một sân chơi nhưng có người sẽ chết thực. ” Chừng tuần sau a Hòa cho biết là nhà nghiên cứu đã gọi cảm ơn vì trang VcV đã không đăng bài.
Nguyễn Hòa đọc nhiều và có kiến thức đáng nể, anh không viết nhiều nhưng có tài thẩm định văn chương nên đã đưa trang Văn Chương Việt (vanchuongviet.org) thành một diễn đàn văn học trực tuyến quy tụ hàng nghìn tác giả và hàng vạn tác phẩm trong và ngoài nước.
Hơn 12 năm trước, một buổi sáng chúng tôi ngồi trao đổi về bài vở với nv Nguyên Minh ở tòa soạn Quán Văn, anh em nói cười rôm rả nhưng không ngờ là ngay chiều hôm ấy anh bị tai biến và được đưa đi cấp cứu ở bênh viện Hoàn Mỹ. Từ đó anh đi lại và nói chuyện khó khăn, nhưng bạn bè đến thăm anh đều nhớ và tiếp đón với ánh mắt vui mừng.
Từ khi anh Hòa bị bệnh mọi việc đều nhờ nhà văn Từ Sâm và người con gái chí hiếu của anh là Nguyễn Thị Hoàng Nhã tiếp tục để kho dữ liệu khỏi mất đi. Và trang vẫn được sự phối hợp nhịp nhàng và nghiêm túc nên hai chú cháu đã điều hành một cách xuất sắc từ ngày ấy đến nay.
Theo thông tin của nhà văn Từ Sâm, cho đến nay thì trang đã có 127.536.025 lượt người đọc, 29.201 tác phẩm của 2.770 tác giả.
Từ Sâm thường nói với tôi, nếu anh Hòa không bị tai biến, với nhiệt huyết sẵn có, trang Văn chương Việt đã đăng tải và lưu giữ phải hơn 100 ngàn tác phẩm, vì anh làm việc bất kể ngày đêm. (Tôi liền kể với Từ Sâm về những đêm ở Quy Nhơn với anh Hòa: khoảng 3h sáng tôi thấy đèn sáng và khói thuốc lá bay mù mịt... nhìn thấy a đang đọc bài nên nói còn sớm mà, anh ngủ tiếp đi. Nhưng a gạt, Dân cứ ngủ, anh phải đọc bài để chọn đăng )
Sự ra đi của anh Nguyễn Hòa là một mất mát lớn cho nền văn học mạng vì Văn Chương Việt không chỉ là một trang web, nó một di sản quý báu và còn là nơi lưu trử nhiều tư liệu văn chương.
Chúng ta sẽ mãi nhớ đến anh như một người thắp lửa cho những tâm hồn yêu thơ văn và suốt đời thực hiện niềm đam mê với một sự kiên trì đáng khâm phục.
Trong tôi đang có một khoảng trống dù nhiều năm nay không còn nói chuyện với anh nhiều như trước. Nhưng không gặp mà biết anh còn đó, như một điểm tựa, để chúng tôi vui vẻ cộng tác. Tuy anh không còn nữa nhưng biết anh đã chọn măt gửi vàng đúng đắn, nhà văn Từ Sâm, một người quản giao, nghiêm túc và có một tình yêu chữ nghĩa không kém gì anh. Điều đó có nghĩa là di sản quý báu của anh sẽ tiếp tục sống mãi trong từng trái tim yêu văn chương Việt!
Cầu mong anh về nước Chúa bình an, những người bạn của Văn chương Việt và những người thân của anh sẽ không phụ lòng anh nuối nấng và ngày càng phát triển.
PS: Để tưởng nhớ đến anh Hòa, tôi xin post lại hai bài thơ của anh đăng trên tạp chí Hợp Lưu (USA) từ năm 2011 mà chúng tôi Trương Văn Dân- Elena Pucillo Truong đã dịch sang tiếng Ý cũng trong năm đó.
Mỗi chúng ta có một cách (Nguyễn Hòa VCV, Từ HỢP LƯU 113, THÁNG 3 & 4 – 2011)
Mỗi chúng ta có một cách đi
Đi thế nào tùy
Có thể cắt một miếng trăng đi lên đó
Cắt một miếng tim cởi lên đó
cắt một miếng đau ôm lên đó
Mỗi chúng ta có một cách nhìn
Nhưng đừng nhìn một cách hậm hực
Đừng xé một tiểu tiết dán lên mắt
Đừng u ơ một thứ gì không rõ
Mỗi chúng ta có một cách yêu
Nhưng yêu thế nào cho đủ
Đừng yêu là độc quyền
Kể cả lấy ngu si dán lên mắt mình
Mỗi chúng ta phải chỉ có một thứ thôi
Yêu tổ quốc mình và yêu tự do là trên hết
Hãy làm đi và xin đừng rên nữa
Đớn đau quá nhiều và hèn kém đã ăn sâu
Ognuno ha la sua strada.
Ognuno ha il suo modo di camminare
Come... dipende...
Si potrebbe tagliare un pezzo di luna per raggiunger la meta
Tagliarsi un pezzo di cuore per cavalcarlo
Tagliare un pezzo del dolore per portarlo in braccio
Ognuno di noi ha il suo modo di guardare
Ma mai con la rabbia
Senza strappare un dettaglio per coprirsi gli occhi
Senza balbettare le parole senza significato
Ognuno di noi ha il suo modo da amare
Ma per amare totalmente
Senza aver diritto esclusivo
Senza raccogliere la stupidità per coprirsi gli occhi
Ognuno di noi ha solo un ideale
Amare la propria patria e amare la libertà, ma
Agite, e non lamentatevi
C’è già troppa sofferenza
... e la vigliaccheria è così profonda.
Như những trò đùa (Nguyễn Hòa vcv Từ HỢP LƯU 113, THÁNG 3 & 4 – 2011)
Mỗi chúng ta cứ mãi miết loanh quanh
Như thuở bé chơi trò ú tim để lớn lên thương tổn
Những con đường cha mẹ chúng ta cứ chạy
và chúng ta thì bắt đầu bơi.
Mỗi lý thuyết như những bánh xe xóc ổ gà
Nghiến qua những con đường quá nhiều tai ương và bệnh họan
Không chỉ cha mẹ chúng ta và cả chúng ta lầy lội
Chẳng biết đâu là đâu.
Mỗi khuôn mặt cứ như là kịch sĩ chăng ?
Có diễn hết vai hề trên trần gian khốn khổ
hay ở những quốc gia kia - Nhân danh tự do để bắt bớ con người
Cứu đói những người sắp chết
Những tổ chức /quốc gia to lớn kia
Có bảo vệ nỗi một người không phạm tội bị bọn điên cuồng bắt bớ lưu đày giết chết công khai
Tội nghiệp con người:
Đã giúp nhiều người sinh ra các tổ chức bảo vệ tự do vẩn tiếp tục vào tù một cách bất công
Mỗi chúng ta đóng nhiều vai linh tinh
Chỉ có vai làm người không hề làm nỗi
Come i giochi
Ognuno di noi continua a fare un girotondo
Come eravamo bambini, giocando a nascondino, crescendo facendoci del male
Sulle strade in cui i nostri genitori correvano
e noi iniziamo appena a nuotare.
Ogni teoria come le ruote incontrano le buche sulla strada
Schiaccia strade rischiose, piene di pericolosità e malattie
Non solo i nostri genitori, ma anche noi restiamo infangati
Senza sapere qual’è l’orizzonte
Ogni faccia è come quella dell’attore di teatro ?
Che recita il ruolo del clown sulla terra sofferente
O come in quei paesi-In nome della libertà per catturare colui
Che salva le persone che stanno morendo di fame
Le Organizzazioni e i Grandi Stati
Possono difendere le persone innocenti dai pazzi che catturano,
Che uccidono pubblicamente....
Povero l’uomo:
Aver creato le organizzazioni per difendere la libertà,
ma continuare ad entrare ingiustamente nel carcere
Ognuno di noi recita vari ruoli
Solo per quello di essere uomo, si è totalmente incapaci.
Dal HỢP LƯU 113, THÁNG 3 & 4 - 2011
Nguyễn Hòa vcv
( Traduzione da Truong Van Dan- Elena Pucillo Truong)
Milano 4-5-2025
