Học khoa báo chí. Lên ăn nhờ ở đợ nhà ông chú - mà ông ấy lại chủ biên cho một tờ báo, tính tình cởi mở và vui vẻ, thì tốt số còn gì bằng!

Một thời gian ông chú bận việc lu bu, biên tập, chạy đôn đáo, giấy phép, đốc thúc các bộ phận tiến hành xuất bản…không có người trực điện thoại ở tòa soạn, nên chú bảo:

- Nếu cháu không quá bận học, chú nhờ cháu lên tòa soạn trực máy giúp chú?

Nghe thế tôi mừng như mở hội trong bụng: được dịp giúp đỡ chú một tay, để đỡ mặc cảm là ăn nhờ ở đợ, sau nữa là được dịp tiếp cận thêm kiến thức bổ ích cho nghề viết lách mình chọn.

Nhưng rồi thấy chú tôi cứ bận tối mặt tối mày, chạy đi chạy lại bát nháo, nên tôi chia sẻ với chú:

- Sao chú không chia bớt phần hành các bộ phận khác cho nhẹ gánh, mà chú cứ bao cấp ôm đồm làm chi cho khốn khổ như thế?

- Các bộ phận khác cũng kiêm nhiệm một vai đôi ba gánh, chứ phải chơi như cháu tưởng đâu. Không kiêm nhiệm, thuê người có mà ăn cám ạ!

Tôi đùa lại với chú:

- Hay tại chú muốn kiêm nhiệm nhiều vai cho cao lương, bổng hậu thì phải quýt làm cam chịu vậy!

- Mẹ kiếp, máu me văn nghệ văn gừng mà làm, chứ cháu tưởng làm nghề này sướng lắm hả? Không bù lỗ là may lắm rồi! Kiếp sau có làm người, tao thề: chớ có đa đoan vào việc này nữa.

- Vậy mà cháu tưởng…

- Tưởng cái nỗi gì. Thì cháu xem, cả nước được mấy tờ báo, tạp chí, nguyệt san, viết về thơ văn, mà cứ chết lên chết xuống gần hết. Béo bở thì nhà làng đã nhảy vào kiếm ăn rồi, chứ chẳng phải chỉ có vài tờ báo lèo tèo, kéo cày lên bờ xuống ruộng gian khổ như thế đâu.

Mà thật thế, ban đâu tôi cứ tưởng làm cái nghề này được cao rao, trọng vọng, ai cũng hằm hở làm lắm chứ! Ai ngờ phải nài nỉ hết người này, nhờ vả người kia chung vai đấu cật để “mua hột mà nót, ôm rơm xót bụng", nên ai cũng ngại nhúng tay vào.

- Có xu hào đủng đỉnh, thì chú đã không phải nài nỉ các tác giả lấy sách tặng thay nhuận bút rồi. Mà sách tặng cũng may mắn là của các tác giả gửi tặng, hay của các nhà xuất bản tặng, còn nếu như trả nhuận bút thì, bán cả cái toà soạn này cũng không đủ nữa là…

- Chứ không phải làm báo chí bí cháo rồi, trét sách của NXB dư cho tác giả hay sao?

- Tổ cha mày, cái con ranh kia! Phỉ phui cái miệng mày đi, ăn nói thế độc giả nghe được thì có mà rách việc, còn làm ăn cái nỗi gì nữa hả!

Chú cháu chúng tôi được dịp cười hả hê, như để xuất hết cái ấm ức trong lòng ra.

Mà quả đúng như thì sĩ Tản Đà nói: “Nhà văn A Nam khổ như chó!”. Để rồi nhà thơ Nguyễn Vỹ phụ vào: “Kiếm được đồng tiền thật là khó”.

Ban đầu tôi cứ nghĩ là làm thư ký toà soạn sướng lắm chứ! - ngồi mát ăn bát vàng. Ai dè bất cứ cái gì mắt miu khó gặm cũng đến phần thư ký toà soạn cả.

“Thiên Di ơi, tháng này bài tớ có được đăng không?”.“Sao mình gửi bài hoài không thấy được đăng hả Thiên Di?”. Làm như tôi là biên tập có quyền sát sinh bài vở không bằng. Mà dẫu có biết mười mươi bài được đăng hoặc không đăng cũng đâu dám hé lộ. Vì: thiên cơ bất khả lộ. Mà trả lời không biết cũng không xong, vì đã từng có độc giả nóng mặt lên:“Thế thì thư ký toà soạn làm cái quái gì?” Đành phải ngậm bồ hòn làm ngọt với nụ cười xoà cầu tài: “Thư ký toà soạn chứ đâu phải ban biên tập mà biết được, mong bạn cảm phiền thông cảm cho”. Rồi: “Toà soạn đã nhận bài của chú chưa, gửi nhiều bài lắm sao không thấy đăng?”. “Xin chú chờ thư thư cho một chút, chắc sẽ đăng vào số tới!”…

Rồi các độc giả phê bình bài của nhau loạn xạ lên. Độc giả lớn tuổi góp ý với các bài viết của lớp trẻ:“Mặc dầu là phong phú, đa dạng, táo bạo, nhưng lại rất hời hợt – tâm lý nhân vật chưa đạt đến độ chín sâu sắc. Cách đạt vấn đề chưa lôi cuốn…Còn phái trẻ thì chê dài các cây bút lớn tuổi: quá nệ cổ - kinh điển - để rơi vào diễn biến: chậm chạp, độc thoại suy tưởng, ủ ê, không có tính đột biến…Thật sự tôi không biết làm sao để lý giải cho đôi bên. Họ đề nghị điều này, điều nọ chồng chéo lên nhau. Được lòng thần thì mất lòng thánh, không biết đâu mà lần. Tuy nhiên tôi cũng tiếp thu được khá nhiều kiến thức để bổ xung những kinh nghiệm cho nghề viết lách của mình.

Một lần nọ, có một vị cao niên góp ý qua điện thoại, và tôi hết sức trân trọng những góp ý của vị cao niên ấy.

- Nếu cháu không buồn thì bác sẽ chân tình góp ý với cháu.

- Vâng xin bác cứ thẳng thắn góp ý cho cháu, chẳng những cháu không buồn mà lại rất vui, vì biết được những nhược điểm mà sửa sai, cầu tiến lên chứ ạ!

- Cháu có hơi viết của dòng văn học hiện đại: chủ quan, vô cảm, trần trụi, thô nhám, một chút siêu thực, nhưng đang thiếu hơi của một người từng trải, để cảm nghiệm được sâu sắc vấn đề hơn.

- Chú có thể dẫn chứng qua bài viết của cháu không ạ!

- Chú chỉ góp ý chung chung giới trẻ của các cháu chứ không riêng cháu. Văn là sự lựa chọn, nhưng quan trọng là sự lựa chọn đắt giá cho những tình tiết đời thường giàu tính cảm xúc, hay ấn tượng nhất. Có nhiều bạn viết lời thoại nhân vật nhạt nhẽo, bê nguyên si những lời nói vu vơ đời thường vào, làm câu chuyện trở nên tan loãng ra. Cấu trúc câu truyện lập ý thiếu mạch lạc, không có mấu chốt đóng mở, làm câu chuyện tẻ nhạt như một bài viết mô tả, thiếu sức lôi cuốn và thuyết phục. Có nhiều truyện ngắn đọc đi đọc lại hai ba lần mà không biết tác giả muốn nói cái gì? Có thể tác giả hơi bị ôm đồm nhiều vấn đề để quên rằng: truyện ngắn bao giờ cũng chỉ là một truyện ngắn, không cho phép tác giả dông dài, để lạc lối mất ý chủ lực…

Thôi thì trăm dâu đổ đầu tằm vào chân thư ký khốn khổ này. Thế mà buổi đầu tôi cứ tưởng vớ được của bở. Biết thế này thì “em chả…dại gì nhận cho mệt xác”.

Bữa nọ có giọng một người trung niên:

- Thư ký tòa soạn Thiên Di đấy phải không à?

- Vâng, cháu đây! Cháu giúp được gì chú đây?

- Xin chúc mừng cháu!

- Chúc mừng gì cơ ạ?

- Chúc mừng cháu tuổi trẻ tài cao. 20 tuổi đã là thư ký tòa soạn của tờ tuần báo “Tuổi đời mênh mông”, lại còn có bài viết đều tay trên báo nữa! Bravo! Bravo!

- Chú khen làm cháu ngượng lắm! Cháu không xứng với lời khen đó đâu, chú ơi!

- 20 tuổi làm thư ký tòa soạn là thần đồng mà không đáng khen sao được. Đến như Vũ Trọng Phụng có sống dậy cũng phải ghen với cháu đấy!

Nghe những lời tán tụng như thế, tôi bỗng giật mình: chết rồi, cái nghề này làm hại mình mất rồi! Chắc là chú ấy đang mỉa mai mình, chứ khen cái nỗi gì mà đưa các đại văn hào thi sĩ lớn ra để còn ghen với mình nữa đây!

- Chú ơi cho cháu xin, thà ghét cháu, chú rủa mấy câu  thì cháu nhận cho, chứ mà chú cho cháu đi tàu bay giấy như thế thì ê mặt cho cháu lắm!

- Chú nói thiệt với cháu, chứ có mỉa mai cháu đâu. Hai mươi tuổi các nhà đại văn hào trên có nằm mơ cũng làm gì có vé để làm thư ký toà soạn.

Đến bây giờ mình mới thấy cái tai hoạ khi vướng vào cái nghề này. Được người khác khen, có “mọc gạc” lên đầu, mình cũng không dám nhận. Chẳng những thế mà mình lại cảm thấy nhột nhạt khó chịu, tưởng như họ chửi khéo mình.

- Thôi cho cháu xin chú! Vì hoàn cảnh hẩm hiu của cảnh làm báo nước nhà đang hồi bỉ cực mà lâm vào cảnh “ không có trâu phải đưa chó cày - chứ được bê, nghé cày đã may. Mong bác thông cảm, đừng khía cạnh mà tội nghiệp cháu lắm!”.

- Thôi, không cho chú khen thì để chú chê vậy.

- Vâng, cháu thích nghe chú chê cháu hơn.

- Truyện của cháu khá hay, nhưng đôi khi bất hợp lý: ví như chuyện “hận tình” cô gái không lấy được người mình yêu, rồi hận đời đi tu. Có lẽ chuyện đó khá thường tình trong xã hội nước ta. Cớ sao bà mẹ hận thù tên sở khanh ấy đã đành, lại còn quay mặt từ đứa con gái mình, rồi kéo thêm cả người em trai vào để trả thù như một mối thù truyền kiếp… Điều này, nó thực sự bất hợp lý với một người mẹ VN - nhất là người mẹ Nam bộ luôn chân chất và đôn hậu. Đành rằng tác giả là ông trời con, có quyền tạo ra con rối của mình trên sàn diễn văn đàn, nhưng tất cả mọi sự sáng tạo nào cũng đều phải theo một quy luật của tính hợp lý, hợp tình trong mỗi một hiện trạng của xã hội đó. Có thể điều này thích hợp với xã hội tây phương?

Lời góp ý ấy quả là bổ ích cho tôi, và tôi luôn trân quý đón nhận, để rút ra những kinh nghiệm cho bài viết của mình, ngày một hoàn thiện hơn. Nhưng kể từ cuộc điện thoại đó, đã làm tôi đâm nhụt chí và khăng khăng với chú:

- Cháu xin trả lại cái chức thư ký tòa soạn cho chú đây! Cháu còn non người trẻ dại không cáng đáng nổi đâu, người ta cười cháu chết!

Chú tôi cười xuề xoà an ủi:

- Nhằm nhò gì ba cái chuyện lẻ tẻ đó! Chưa gì mà đã ngại gian khó rồi! Đường đời còn lắm gian truân lắm cô cháu ạ! Hơn nữa cháu đang theo nghề viết lách văn chương. Mà cuộc đời vốn là dòng chảy biến dịch vô thường, để từ đó người viết chiết xuất ra được tinh chất của cuộc sống. Cố gắng lên, đó là một cơ hội để tự mình trưởng thành đấy cháu ạ!

Nếu không có những lời nói động viên ấy, có lẽ tôi đã bỏ cái nghề ấy mất đất rồi. Quả thật là nghề chơi cũng lắm công phu.

Cuối cùng thì tôi cũng rút ra cho mình được đôi điều bổ ích: Viết lách văn chương, là một cái nghề cần phải có cái tâm để luôn suy tư trăn trở, biến động theo nhịp sống của xã hội, may ra mới tìm được trái chín văn học.

Quả cái nghề làm dâu trăm họ này, thật không đơn giản một chút nào!!!

Châu Sơn ngày 27.11.2012