Nhạc sĩ Ngọc Khuê (thứ 4 từ trái qua) nhận giải thưởng âm nhạc tại Quảng Trị - Ảnh: TL
Tôi găp nhạc sĩ Ngọc Khuê, tác giả bài hát “Mùa xuân làng lúa làng hoa” nổi tiếng vào tháng 12/2023, khi ông về Quảng Trị để nhận một giải thưởng âm nhạc do Hội Văn học Nghệ thuật Quảng Trị trao tặng cho bài hát “Người chiến binh mang tên sông Thạch Hãn” - nhạc Ngọc Khuê, lời thơ Châu La Việt viết về Tổng Bí thư Lê Duẩn và người con trai trưởng của ông - đại tá Lê Hãn.
Một tài năng âm nhạc xuất sắc
Nhà văn Châu La Việt từng kể với tôi về nhạc sĩ Ngọc Khuê, rằng ông là người hiền lành, chất phác, chiến đấu rất dũng cảm và làm việc cũng rất chăm chỉ, trách nhiệm. Ông là một trưởng đoàn nghệ thuật, một tài năng âm nhạc xuất sắc của quân đội. Giờ đây mới có dịp gặp ông, nhưng ngay từ những năm 80 của thế kỷ XX khi học ở Huế, thế hệ sinh viên chúng tôi ngày ấy đã say đắm giọng ca của nghệ sĩ Thanh Hoa khi chị hát “Mùa xuân làng lúa làng hoa” của nhạc sĩ Ngọc Khuê. Tôi nghĩ có nhiều ca sĩ hát bài này, nhưng cho đến nay vẫn chưa ai hát hay hơn nghệ sĩ Thanh Hoa. Bài hát này Ngọc Khuê lấy cảm hứng từ làng hoa Ngọc Hà - Nhật Tân - Quảng Bá nằm bên Hồ Tây, một thắng cảnh nổi tiếng của Hà Nội. Đây là ca khúc hay viết về tình yêu đôi lứa với tình yêu gắn bó với làng lúa, làng hoa, bức tranh quê tuyệt đẹp, giao hòa giữa con người với thiên nhiên.
Buổi tối hôm ấy gặp ở Đông Hà, nhà văn Châu La Việt giới thiệu về tôi với vợ chồng nhạc sĩ Ngọc Khuê, rằng ngoài những lần gặp gỡ hội hè, vì tôi họ Trương - Quảng Trị với mẹ anh, nên anh yêu quý tôi như đứa em thân thiết. Tôi cũng biết nhạc sĩ Ngọc Khuê với nhà văn Châu La Việt vốn thân thiết bởi họ từng là những pháo thủ cao xạ chiến đấu trong chiến tranh. Sau hòa bình, hai người cùng nghệ sĩ ưu tú Kiều Minh; nhạc sĩ Minh Quang; cô gái sinh viên ngoại ngữ xinh đẹp Nguyễn Thanh Bình hợp thành một nhóm bạn nghệ thuật tri âm tri kỷ cho đến hôm nay.
Lần này nhạc sĩ Ngọc Khuê về đây là bởi tình đất, tình người đối với Quảng Trị. Thật ra bài hát “Người chiến binh mang tên sông Thạch Hãn” chỉ được giải Ba, nhưng nhà văn Châu La Việt và nhạc sĩ Ngọc Khuê hẹn phải có mặt ở Quảng Trị để sau khi nhận bằng khen và giải thưởng sẽ về Nhà lưu niệm Tổng Bí thư Lê Duẩn để dâng hương và “báo công”, sau đó sẽ mang bằng khen và tặng thưởng về Thành phố Hồ Chí Minh tặng cho ông Lê Hãn, nguyên mẫu của bài hát đã 94 tuổi, để cho ông hay tình cảm quê nhà Quảng Trị và các văn nghệ sĩ với Tổng Bí thư Lê Duẩn và người con yêu quý của ông.
Riêng đối với Quảng Trị, Ngọc Khuê dù quê ở Hoài Đức, Hà Nội, trong chiến tranh chiến đấu ở Hàm Rồng, Thanh Hóa, nhưng Quảng Trị lại là mảnh đất tình sâu nghĩa nặng với ông. Từ những năm khi ở Đoàn Văn công quân chủng không quân, ông thường về đây biểu diễn. Lại nữa, ông cùng các nhạc sĩ quân đội nổi tiếng như Huy Thục (Lê Anh Chiến); Trọng Loan (Hương Loan)... là những nhạc sĩ quân đội có nhiều bài hát nhất về mảnh đất Quảng Trị. Riêng Ngọc Khuê, đó là các bài hát: “Đời đời khắc ghi Bác Ba Lê Duẩn” (thơ Lê Khánh Hưng); “Người chiến binh mang tên dòng sông Thạch Hãn” (thơ Châu La Việt); “Tiếng hát Mẹ” (viết về ca sĩ Tân Nhân), “Bà nội tôi” (thơ Lê Khánh Hưng) và “Bài hát về Bác Ba Lê Duẩn” (thơ Châu La Việt)…
Kỷ niệm nhỏ với nhạc sĩ Ngọc Khuê
Với tôi, có một kỷ niệm nhỏ với nhạc sĩ Ngọc Khuê khi nhà văn Châu La Việt giới thiệu với nhạc sĩ một bài thơ của tôi viết tặng ba tôi, ngày ông lên thăm con trai buổi đầu làm phóng viên ở Đài PTTH Gia Lai-Kon Tum (cũ). Bài đăng trong một cuốn sách của tôi. Ông nói, bài thơ có hình tượng, có thanh âm. Nhạc sĩ Ngọc Khuê chia sẻ: “Tôi khá bất ngờ khi đọc bài thơ Kỷ niệm về cha khi tác giả kể một cách rất tình cảm về người cha thân yêu của mình. Cha không quản ngại đường xa, núi non hiểm trở để lên tận cao nguyên Pleiku thăm con trai. Trong đó, tôi ấn tượng với tình cảm của anh khi thấy cha đêm không ngủ được vì trời cao nguyên gió lạnh, khiến trang thơ của anh nước mắt nhạt nhòa…Cảm xúc quá, tôi bắt tay ngay vào việc chắp cánh bằng giai điệu cho thơ. Trong đó, đoạn đầu ca khúc với nét nhạc tình cảm sâu nặng, đôi nét phảng phất chất dân ca Quảng Trị, nhưng đến đoạn B phần nào được thay đổi, âm điệu dân ca Gia Lai như bừng lên những tình cảm vừa thiết tha, vừa bao la tựa như ta được đứng giữa cao nguyên để hát về tình yêu cao cả người cha của mình”.
Bài hát “Kỷ niệm về cha” của Ngọc Khuê ngay lập tức được sự hưởng ứng của ca sĩ hai miền Nam - Bắc, chất giọng tương phản nhau, như Võ Thành Tâm - ca sĩ ở Thành phố Hồ Chí Minh với giọng hát baritone trữ tình, sáng, đẹp và ca sĩ Mai Chi, giọng soprano nữ cao xuất sắc của quân đội, đã cùng trình diễn rất xúc động và rất thành công bài hát này. Bài hát này hiện vẫn đang được sử dụng trên kênh Youtobe của nhạc sĩ Ngọc Khuê, như là một ân tình mà tôi có được vinh dự một lần gặp ông cách đây chưa lâu.
Giải thưởng Nhà nước cho ca khúc viết về mùa xuân
Sau này, tìm hiểu thêm về nhạc sĩ Ngọc Khuê, tôi càng quý trọng một nhạc sĩ tài ba, nhiệt huyết. Nhạc sĩ Nguyễn Ngọc Khuê sinh năm 1947 ở Yên Sở, Hoài Đức, Hà Nội. Nhập ngũ vào quân đội từ năm 1965 và từng trải qua các nhiệm vụ như pháo thủ, chiến đấu trong Trung đoàn 228 ở Thanh Hóa, Ngọc Khuê bắt đầu tiếp xúc với sáng tác nhạc từ năm 19 tuổi. Năm 1974, ông là diễn viên của Đoàn ca múa Phòng không - Không quân và chính thức bắt đầu sự nghiệp nghệ thuật. Ông làm trưởng đoàn kiêm chỉ đạo nghệ thuật của Đoàn Nghệ thuật Không quân, đồng thời là chủ nhiệm Nhà văn hóa Quân chủng Không quân với quân hàm đại tá. Ngọc Khuê đã dàn dựng, chỉ đạo nghệ thuật cho nhiều chương trình ca múa nhạc đạt hiệu quả cao.
Sáng tác đầu tay của Ngọc Khuê là ca khúc "Tiếng hát bên dòng sông Mã", được Đài Tiếng nói Việt Nam sử dụng năm 1968, sau đó ông viết tiếp nhiều ca khúc thuộc thể loại trữ tình. Tuy nhiên, theo nhà văn Châu La Việt, phải đến khi ca khúc "Mùa xuân làng lúa làng hoa" ra đời năm 1980, tên tuổi của nhạc sĩ Ngọc Khuê mới thực sự được công chúng biết đến. Đây cũng chính là tác phẩm giúp ông được trao tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật năm 2012.
Năm 1996, hai album âm nhạc là "Hạt nắng hạt mưa”, “Mùa xuân làng lúa làng hoa" của nhạc sĩ Ngọc Khuê được xuất bản bởi Nhà xuất bản âm nhạc và Hội nhạc sĩ Việt Nam. Năm 2002, nhạc sĩ Ngọc Khuê xuất bản một số sách âm nhạc như “Tuyển chọn ca khúc Ngọc Khuê”, “Hoa và nắng” gồm 108 ca khúc do Nhà xuất bản Thanh niên phát hành. Hai năm sau, tập thơ “Cơn mưa xanh” của ông tiếp tục được Nhà xuất bản Hội Nhà văn phát hành. Năm 2020, nhạc sĩ Ngọc Khuê tổ chức chương trình nghệ thuật và giao lưu kỷ niệm 55 năm làm nghệ thuật mang tên “Tình yêu tự hát” với sự tham gia của nhiều thế hệ nghệ sĩ. Tai sân khấu này, cuốn sách “Ngọc Khuê - tác giả và tác phẩm” được ông ấp ủ từ nhiều năm trước đã ra mắt công chúng yêu âm nhạc tại Việt Nam.
Theo nhà nghiên cứu âm nhạc Vũ Tự Lân, các ca khúc của Ngọc Khuê có giai điệu mềm mại, khoáng đạt. Trong sự nghiệp nghệ thuật, nhạc sĩ Ngọc Khuê đã sáng tác hơn 300 ca khúc, gồm nhiều đề tài khác nhau, tuy nhiên ca khúc “Mùa xuân làng lúa làng hoa” là ca khúc mà người nghe nhớ đến nhiều nhất của ông.
