Ngày càng thấy rõ rằng sự khởi đầu của thế kỷ mới trên toàn thế giới đang được định hình như một kỷ nguyên của sức mạnh quân sự, của sự thay đổi chế độ với khủng hoảng của các nền dân chủ và sự trỗi dậy của các chế độ độc tài,  đã làm suy yếu luật pháp quốc tế và vai trò của Liên Hợp Quốc, đồng thời cho phép tình trạng vô pháp luật lan rộng, thậm chí đến mức phải dùng đến chiến tranh với tinh thần chủ nghĩa dân tộc hiếu chiến và chủ nghĩa bá quyền thực dân. Trong đó các chính sách của Trump, Puntin và Netanyahu nổi bật hơn cả, và số lượng những kẻ bắt chước họ càng ngày càng đông.   

Những thời khắc đau buồn mà nhân loại đang trải qua hiện nay đã thôi thúc tôi khuyên mọi người nên tìm đọc và suy ngẫm cuốn sách tuyển tập thơ Bài ca thế kỷ 21: Về thảm họa và các cuộc chiến tranh” của tác giả Trương Văn Dân, được nhà xuất bản  Pace Edizioni phát hành vào cuối năm 2025 tai Ý.

Tác phẩm này kết hợp thơ và văn xuôi để mạnh mẽ lên án những thảm họa do chiến tranh gây ra. “Các bài thơ của tôi viết ra với ước mong là thế giới không còn chiến tranh, khẩn thiết kêu gọi mọi người cùng tưới mầm hòa bình, hóa giải mầm mống bạo lực, tham lam và sợ hãi. Vì chỉ do sợ hãi và nóng giận chúng ta mới chế ra bom hạt nhân, vì tham lam và mê muội nên chúng ta sản xuất vũ khí để kích động xung đột. Chiến tranh chỉ đến từ tâm trí chúng ta, nó đến từ sợ hãi, giận dữ và nghi ngờ rồi tự làm khổ mình và gây đau thương cho người khác. […]. Nhưng xin đừng bi quan mà  hãy lan tỏa tình yêu vì  đau thương và thống khổ đã có quá nhiều trên trái đất này.  Có thể câu chữ vụng về của tôi giống như tiếng gào trên sa mạc, nhưng tôi thiết tha kêu gọi những người có quyền lực và lợi ích hãy chấm dứt ngay những cuộc chiến tranh.” (trang 7-8).

Dù không cố ý hay nói rõ, nhưng những câu thơ của Trương Văn Dân là một tuyên ngôn hòa bình đáng được xem xét nghiêm túc và cần được cụ thể hóa, tùy theo khả năng của mỗi người. "... Chỉ xin nhắc các người

    Chiến thắng đích thực là gìn giữ hòa bình

    Đem cơm no áo ấm đến mọi người

    Ai làm được chính là người BẤT TỬ! (trang 52).

               Ý thức hay vô thức, đây là nội dung cốt lõi của thông điệp trong Tin Mừng: "Ta đói, các ngươi cho ta ăn; ta khát, các ngươi cho ta uống; ta là người xa lạ, các ngươi tiếp đón ta; ta trần truồng, các ngươi cho ta mặc; ta đau ốm, các ngươi đến thăm ta; ta ở tù, các ngươi đến thăm ta" (Ma-thi-ơ 25:31-46).

Trong  tinh thần chủ nghĩa thế tục chung, đây là điều mà Albert Einstein luôn viết và ủng hộ, nhắc lại những thông điệp của Khổng Tử, của đức Phật, Chúa Giêsu và Gandhi về những gì họ đã làm cho nhân loại. Tấm gương vĩ đại của Gandhi là cần phải "vượt qua, thông qua sự thức tỉnh sức mạnh của đạo đức, nguy cơ tự hủy diệt mà nhân loại đang phải đối mặt do sự bùng nổ và phát triển công nghệ. Mối đe dọa này được đặc trưng bởi các từ ngữ phi nhân hóa, kỷ luật hóa và chiến tranh tổng lực, trong khi sự cứu rỗi được đặc trưng bởi các biểu hiện trách nhiệm cá nhân, kết hợp với bất bạo động và phục vụ con người theo nghĩa của Gandhi" (Andrea Cattania, Ánh sáng, Thời gian, Hòa bình. Thiên nhiên và Con người trong Tầm nhìn của Albert Einstein, Milan 2025, tr. 334).

 Do đó, tập thơ Bài ca thế kỷ 21 của Trương Văn Dân có thể được coi là một bản tuyên ngôn  hòa bình nhỏ, cần được tất cả công dân trên Trái đất ký kết, cũng như các quốc gia văn minh, trong đó việc bác bỏ chiến tranh (Hiến pháp Ý, điều 11) phải trở thành một lựa chọn chính trị tự nhiên, một lựa chọn đạo đức chung, được thúc đẩy bởi nhu cầu tránh leo thang, trong nhận thức rằng chiến tranh không giải quyết được vấn đề mà chỉ làm trầm trọng thêm, và rằng không có cuộc chiến tranh nào là chính nghĩa bởi vì luôn có yếu tố trách nhiệm ở cả hai bên.

Vì vậy, không còn ý nghĩa gì khi lập luận rằng nếu muốn hòa bình, hãy chuẩn bị cho chiến tranh ("si vis pacem para bellum"), mà đơn giản hơn là nếu muốn hòa bình, hãy chuẩn bị cho hòa bình ("si vis pacem para pacem").

Tác giả  Trương Văn Dân đã diễn đạt điều đó một cách thi vị, giản dị nhưng sâu sắc.

"... Tôi là người cầm bút thơ ngây

Mơ những điều không tưởng

Mơ thế giới hòa bình

Người với người hòa thuận an vui.

Chợt bất bình

 thấy sinh mạng bị đem  ra buôn bán!

 Thay vì nâng cao giá trị làm người?..."

Do đó, sự cam kết của mỗi người đối với việc bảo vệ nhân quyền, quyền xã hội và lợi ích chung là điều thiết yếu, đạt được bằng cách thúc đẩy các thể chế quản trị toàn cầu mới (ví dụ, chuyển đổi Liên Hợp Quốc thành Nghị viện Thế giới) và các thể chế bảo đảm toàn cầu (an ninh toàn cầu, y tế, dinh dưỡng, giáo dục, môi trường, phúc lợi xã hội, v.v.), đó là những gì bản dự thảo Hiến pháp Thế giới được hiệp hội Costituente Terra ủng hộ đề xuất, bắt đầu bằng lệnh cấm vũ khí hạt nhân (Điều 53).

Trương Văn Dân viết: "Chiến tranh là cơ hội tốt nhất để  những con quỷ giận dữ, bạo dâm, hung bạo, tàn ác nấp kín trong lòng người trổi dậy..." (trang 77). Chúng ta cần phải thúc đẩy những giá trị đối lập của bình đẳng, bác ái, công lý và hòa bình trong tinh thần hy vọng. Đây là nền tảng để xây dựng các thể chế quốc tế mới trong khuôn khổ dự án Liên đoàn Trái đất, như một triển vọng khả thi để giải quyết các vấn đề khẩn cấp toàn cầu và định hình lại thế kỷ 21, mà Bài ca thế kỷ 21  của Trương Văn Dân đã viết tặng.

Milano 6.1.2026

Nguyên tác tiếng Ý:

Per CANZONIERE DEL XXI° SECOLO: SUI DISASTRI E SULLE GUERRE

 di Van Dan Truong

        È sempre più drammaticamente evidente che l’inizio del nuovo secolo si caratterizza nel mondo come era della forza militare, dei cambiamenti di regime con la crisi delle democrazie e l’affermazione delle autocrazie, che svuotano il diritto internazionale e il ruolo delle nazioni Unite, e fanno prendere il sopravvento all’illegalità diffusa fino al ricorso alla guerra nello spirito del nazionalismo aggressivo e del suprematismo coloniale. Spiccano su tutte le politiche di Trump, di Puntin e di Netanyau, con un numero sempre più crescete di imitatori.

            I tempi tristi che l’umanità vive oggi mi spingono a consigliare la lettura e la meditazione sui contenuti del libro di Van Dan Truong, Canzoniere del XXI° secolo. Sui disastri e sulle guerre, Pace Edizioni 2025. Si tratta di un testo che unisce poesia e prosa per denunciare fortemente i disastri prodotti dalle guerre. “Le mie poesie sono scritte con l’augurio che nel mondo non ci sia più la guerra, invitando tutti con urgenza a seminare la pace, a neutralizzare i semi della violenza, dell’avidità e della paura. Perché è solo per paura e rabbia che creiamo bombe nucleari, è solo per avidità e ignoranza che produciamo armi per fomentare conflitti. La guerra nasce solo dalla nostra mente, nasce dalla paura, dalla rabbia e dal dubbio, con i quali facciamo del male a noi stessi e causiamo dolore agli altri […]. Per favore non siate pessimisti, diffondere amore perché c’è troppo dolore e sofferenza su questa terra. Le mie semplici parole potrebbero suonare come un grido nel deserto, ma rivolgo un sentito appello a coloro che hanno potere e interessi affinchè pongano fine alle guerre immediatamente” (pp. 7-8).

     Senza volerlo e dirlo esplicitamente, quello di Van Dan è un vero e proprio manifesto pacifista meritevole di prenderlo sul serio e tentare di renderlo concreto, ognuno secondo le proprie possibilità. “Vorrei solo ricordarvi che /

La vera vittoria è preservare la pace /

            Portare cibo e vestiti a tutti /

            Chiunque riesce a farlo è IMMORTALE” (p. 52).

Consapevolmente o inconsapevolmente, si tratta dell’assunzione sostanziale del messaggio evangelico: “Ho avuto fame e mi avete dato da mangiare, ho avuto sete e mi avete dato da bere, ero straniero e mi avete accolto, nudo e mi avete vestito, malato e mi avete visitato, ero in carcere e siete venuti a trovarmi” (Matteo, 25, 31-46).

    Nello spirito di una laicità condivisa, è quanto ha sempre scritto e sostenuto Albert Einstein richiamando i messaggi di Confucio, Buddha, Gesù e Gandhi per quello che hanno fatto per l’umanità. Il grande esempio di Gandhi, per il quale è necessario “superare, con un risveglio della forza morale, il rischio dell’autodistruzione che corre l’umanità, come risultato dell’esplosivo sviluppo tecnologico. Questa minaccia è caratterizzata dalle parole spersonalizzazione, irreggimentazione, guerra totale, mentre la salvezza è caratterizzata dalle espressioni responsabilità personale, in congiunzione con la nonviolenza e al servizio degli esseri umani nel senso di Gandhi” (Andrea Cattania, La luce, il tempo, la pace. La natura e l’uomo nella visione di Albert Einstein, Milano 2025, p. 334).

    Dunque, quello di Van Dan è ascrivibile a un piccolo manifesto per la pace, da far sottoscrivere da tutti i cittadini della Terra, ma anche dalle nazioni civilizzate, in cui il ripudio della guerra (Costituzione italiana, art. 11) deve diventare una scelta politica naturale, una scelta etica condivisa, motivata dalla necessità di evitare l’escalation, nella consapevolezza che la guerra non risolve i problemi, anzi li aggrava, e che non esistono le guerre giuste perché c’è sempre una componente di responsabilità da entrambe le parti. Perciò, non ha più senso sostenere che se vuoi la pace prepara la guerra (“si vis pacem para bellum”, ma molto più semplicemente che se vuoi la pace prepara la pace (“si vis pacem para pacem”).

    L’autore lo dice poeticamente con grande semplicità, ma molta incisività.

“Sono uno scrittore ingenuo /

Che sogna cose inimmaginabili /

 Che sogna la pace in un mondo /

 Dove la gente possa vivere in armonia e felicità. /

Mi sono improvvisamente indignato /

Nel vedere le vite messe in vendita! /

 Perché non migliorare i valori umani?”

    Quindi, è l’impegno di tutti per la salvaguardia dei diritti umani, i diritti sociali e i beni comuni, che si ottiene promuovendo nuove istituzioni globali di governo (trasformano ed esempio l’ONU in Parlamento mondiale) e istituzioni globali di garanzia (sicurezza globale, salute, alimentazione, istruzione, ambiente, prestazioni sociali, ecc.), che è quanto propone il progetto di Costituzione mondiale sostenuto dall’associazione Costituente Terra, a cominciare dalla messa al bando delle armi nucleari (art. 53). 

    Scrive Van Dan Truong: “La guerra è l’occasione migliore per far emergere i demoni della rabbia, del sadismo, della violenza e della crudeltà nascosti nel cuore delle persone” (p. 77). Sta a noi promuovere i valori opposti dell’uguaglianza, della fraternità, della giustizia e della pace nel segno della speranza. È questo il terreno su cui costruire nuove istituzioni internazionali nel quadro del progetto di Federazione della Terra come prospettiva credibile per risolvere le emergenze globali e dare una nuova impronta al XXI secolo, a cui è dedicato il Canzoniere di Van Dan Truong.