Đầu năm 1975, đơn vị tôi đóng quân ở thôn Lai Thị, xã Tân Dân, huyện An Thụy (Hải Phòng), tôi trọ nhà bá Quýnh. Người dân gọi Hải Phòng là “Phòng”, ví dụ hôm nay lên “Phòng”, làm ở “Phòng”, người “Phòng” chứ không gọi đầy đủ là Hải Phòng và gọi bác là bá, tên vợ gọi theo tên chồng. Những năm ấy miền Bắc đói kém, tuổi 19 như tôi, cơm canh đi lạc ở đâu, không thấy xuống dạ dày. Tiêu chuẩn 21 kí, gạo dẻo Triều Tiên xúc hơn lưng bát. Thường, sau 9 giờ đêm, sinh hoạt đơn vị về, trước khi móc màn đi ngủ, bá Quýnh gọi tôi vô bếp, vặn đèn từ hạt đậu xanh nở lên hạt đậu phộng. Bá lấy từ chạn tre, hôm thì bát cơm, hôm thì cháo trộn khoai, hôm thì mít xanh luộc, nhà ăn gì tôi có cái đó ngày này qua ngày khác như chén cơm Thạch Sanh.

Đơn vị tôi chuyển xuống thị xã Kiến An (nay thuộc một quận Hải Phòng), bá nhắn, vì mắc việc, hai ngày sau tôi mới về. Cả nhà bá về ngoại có đám, em út (tên Quang) trông nhà, em nói, bu để phần anh trong chạn. Một đĩa xôi nắm, một đùi gà góc tư đã lên men, kiến bu đầy (vì đã 2 ngày). Vậy là nhà có giỗ, tôi đoán thế. Bỏ đùi gà và đĩa xôi vào bụi tre góc vườn, tôi vừa tiếc của vừa trách mình. Có việc “ăn”, gặp người quen, bá lại nhắn, có khi về được, có khi không, cho đến khi tôi xuất ngũ vào Nha Trang.

Chia tay, hẹn ngày trở lại, bá nói “cháu nhớ nhé”, tôi trả lời như đinh đóng cột "cháu hứa”. Đường xa, cái “khó” bó đôi chân dừng lại, lời hẹn chỉ là lời suông.

Mấy chục năm sau, từ Nha Trang ra Hải Phòng, vào nhà bá tôi không cần hỏi ai. Đường làng, ngõ xóm thay đổi, nhiều nhà tranh xưa nay đã lên tầng, xanh đỏ tím vàng chói lọi. Nhưng cái giếng còn đó, cây nhãn còn đó, nó vẫn như xưa, rêu xanh, xù xì chân gốc. Cũng vị trí đó, nó là cái mốc, như mốc biên giới, có ai dời đâu mà đi lạc. Ngôi nhà và mảnh vườn cũng thế.

Tôi vào buồng trong, Mộng (em thứ) đang ngủ, em làm ca đêm vừa chợp mắt. Hồi đó mới mười tuổi nay đã hoa râm. Em ngơ ngác hỏi “anh Sầm từ Nha Trang ra phải không”, em nhận ra, tôi mừng lắm. Em làm thuê trên “Phòng” tháng vài triệu. Quang, bé út, nhà gần đó lật đật chạy qua, tóc đã đốm sương, em cũng nhận ra tôi. Em cũng làm thuê trên “Phòng”, mắt trũng sâu, dép lào vẹt gót.

Nhớ, đêm trung thu, trẻ con cả xóm tụ tập, cụ Lãnh thổi sáo điệu chèo lới lơ, tôi đọc (thuộc lòng) bài văn Thép Mới, “anh nhìn trăng và nghĩ tới ngày mai, ngày mai, các em có quyền mơ tưởng một cuộc sống tươi đẹp vô cùng...mươi mười lăm năm nữa thôi”. Các em tin lời tôi và mong ước. Tôi không dám “nhắc” chuyện cũ sợ các em tủi thân vì thời thế khác rồi. Tôi cố tình dấu tuổi thơ “mơ ước” của các em vào ký ức.

Vườn xưa, người cũ còn đây. Ngôi nhà sơn nham nhở như con gái lần đầu quẹt son nhòe môi lên phố, áo “vét” Tàu nhăn nhúm móc vai, các em già hơn tuổi. Ở góc sân, mùi rơm oải mục, cây mít nhọc nhằn bế những đứa con còi cọc, gốc chè xanh èo uột lên cành. Góc bếp còn nguyên chổ cũ. Tôi hỏi “bá còn nhớ con không”. “Có nhớ chứ, chú hứa về Lai Thị mà”, “bá có nhớ bá để phần cơm cho con không”, bá lặng im.  Chị Xuyến giải thích “mấy năm lại đây gặp ai bu cũng nhớ, còn bu giúp ai, cho ai cái gì bu quên”.

Tháng ngày trôi như Hải Phòng chớp mắt.

Một khuya, chị Bốn, người bà con nhắn tin “bá Quýnh mất rồi, trước khi mất không biết sao lại nhớ hết, có nhắc tên cậu, nhắc đến mấy lần và nhắc để cơm cho cậu”.

Như cây già bật rễ, bóng mát cũng theo đi, để lại khoảng trời trống vắng, bá đi rồi, để lại món nợ tôi không bao giờ trả được, món nợ ân tinh…