Ở phường Long Trường, thành phố Thủ Đức (cũ), TPHCM, nay là phường Long Trường, TPHCM, có một ngôi chùa lặng lẽ trong thanh vắng, không ồn ã “nhân danh tâm linh” nhưng khiến tôi tần ngần lưu lại, không chỉ để vãn cảnh chùa mà còn vì những lẽ nội tâm khác. Đó là Chùa Phước Thạnh.

Dừng chân trước chùa, tôi biết đây là một ngôi chùa xưa vì trên cổng chùa có gắn bốn chữ màu vàng rỡ ràng “Phước Thạnh cổ tự”. Cổng chùa có hai lớp mái ngói vút lên, lớp trên và lớp dưới, mỗi lớp đều có tạc hình hai con rồng chầu. Lớp dưới là hai rồng chầu cổng chùa. Lớp trên là hai rồng chầu bánh xe Pháp luân có chữ “vạn” nằm ở giữa (biểu trưng cho sự giác ngộ viên mãn). Cổng chùa, trừ mái ngói màu đỏ, còn lại, từ hình rồng, các biểu trưng Phật giáo, các cánh cửa, các chữ tạc lên cổng, trong đó nổi rõ các chữ “từ bi”, “trí tuệ” đều mang màu vàng. Màu “ánh đạo vàng” cùng với màu đỏ tươi mái ngói và hình ảnh những đôi rồng uốn lượn đã toát lên hồn Việt của một ngôi chùa Việt. Cảm nghiệm này càng trở nên sâu đậm hơn khi bước vào trong chùa. Trên bức bình phong trang nghiêm, đường bệ dựng trước sân chùa, lòng tôi bỗng rưng rưng khi đọc hai câu thơ của Thiền sư Thích Mãn Giác được đắp nổi ở hai bên, hai câu thơ đầy cảm khái về mối đồng hành của Phật giáo với dân tộc: “Mái chùa che chở hồn dân tộc/ Nếp sống muôn đời của tổ tông”.

Cho dù khuôn viên Chùa Phước Thạnh không rộng lớn như các chùa khác nhưng việc bài trí, thiết kế không gian ở đây khá hợp lý, tạo được nhiều điểm thờ phụng, tôn vinh, chiêm bái; mỗi điểm tự kể một tích chuyện đã “ăn sâu” trong đời sống Phật giáo và dân tộc, thông qua cảnh quan, hình ảnh, tác phẩm điêu khắc: Điện thờ Quan Âm Thị Kính, một nhân vật chịu bao oan nghiệt, nhẫn nhục và giàu lòng từ bi, là hình tượng “Phật bà” của người Việt; điện thờ Phật hoàng Trần Nhân Tông, người khai sinh Thiền phái Trúc Lâm nổi tiếng của Việt Nam; vườn Lâm Tỳ Ni; tượng Phật nhập Niết bàn… Đặc biệt, tại không gian thoáng đãng, tôn nghiêm, nơi tu học của các Phật tử, chùa đã chọn làm nơi trưng bày những hình ảnh về cuộc đời và sự nghiệp vĩ đại của Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Chùa Phước Thạnh có sự tích ra đời khá độc đáo và điều này càng khiến tôi tần ngần, lưu luyến với chùa, như lưu luyến với một nét xưa hồn Việt “giữ nguyên quê mùa” trong thơ Nguyễn Bính. Theo tấm bia ghi lại “Lịch sử Chùa Phước Thạnh” dựng trong khuôn viên chùa, Chùa Phước Thạnh trước năm 1900 được gọi là Am Mục Đồng. Theo lời truyền khẩu của các bậc tiền nhân, bô lão trong vùng, chùa do các chú chăn trâu khởi lập đầu tiên. Nơi đây là cánh đồng hoang vu, không có nhà cửa. Vào những buổi trưa, các chú mục đồng đến nghỉ chân dưới những cây cổ thụ râm mát, cạnh đó có những vũng nước trâu nằm. Các chú chăn trâu lấy đất sét nặn thành tượng Phật, rồi cùng vui làm nhà chòi, làm thầy cúng, tinh nghịch thả tượng Phật bằng đất sét xuống vũng nước trâu nằm. Lạ thay, các tượng Phật đều nổi lên ngồi trên mặt nước. Do hiện tượng có “tính thiêng” này, các cụ bô lão lúc bấy giờ đã lập Am Mục Đồng để thờ cúng. Sau đó, dân làng đã sửa lại ngôi am, lấy tên là Chùa Long Thạnh. Giặc Pháp và tay sai đã đốt chùa cháy sạch và giết sư trụ trì. Chùa được xây dựng lại vào năm 1955 và đổi tên lại là Phước Thạnh Tự. Chùa lại bị giặc Mỹ đốt phá hư sập. Hoà bình về, chùa được dựng lại đơn sơ bằng cây lá. Đến năm 1998, khi “hội đủ duyên”, nhờ tâm phát nguyện của một đại thí chủ là ông Hoàng Văn Sòi (tự Bảy Sòi) và Phật tử địa phương, chùa được xây dựng lại khang trang như hiện nay.

Để ghi dấu sự tích khởi lập chùa, Chùa Phước Thạnh đã dành một không gian riêng để thờ cúng, tưởng niệm Vị Mục Đồng. Bàn thờ ở đây trang trọng đặt một tấm bia trên bục cao ghi: “Bia tưởng niệm Vị Mục Đồng đầu tiên kiến lập ngôi chùa Phước Thạnh thế kỷ 18 (1800-2004) (xưa là Am Mục Đồng nay là Chùa Phước Thạnh). Đại đức Thích Thiện Đạo kiến lập ngày 8/1/2004, 15/12 Quý Mùi)”. Phía bên phải bàn thờ có tạc hình chú mục đồng ngồi thong dong thổi sáo trên lưng trâu. Phía bên trái tạc hình một con hươu ngẩng đầu mắt sáng dường như đang lắng nghe một niềm đồng vọng nào.

Sự tích hình thành Chùa Phước Thạnh mang hàm ý sâu sắc về sự “ngộ đạo”, từ hiểu đạo đúng dẫn đến “chân tu”, một đòi hỏi ngày càng trở nên cấp thiết trong đời sống tôn giáo hiện nay, khi không ít nơi vẫn còn có những biểu hiện “giả tu”, “mượn đạo tạo đời”… Những chú mục đồng khởi lập chùa, trong cái nhìn ấy, có thể được xem như đã chạm đến một dạng “chân tu” hồn nhiên: không đi tìm Phật ở đâu xa mà nhận ra Phật ngay trong chính lòng mình. Từ cõi lòng vô tư ấy, hình ảnh những tượng Phật nổi trên mặt nước như một biểu tượng của niềm tin nguyên sơ và trong trẻo, rất gần với Phật giáo nguyên thuỷ. Ngẫm về mấy chữ “ngộ đạo”, “chân tu”, tôi xúc động thấy nhà chùa đã và đang nỗ lực “nối liền một vòng tử sinh” (Trịnh Công Sơn), thể hiện qua Tháp Vãng Sanh, nơi lưu giữ hàng trăm hũ tro cốt thân nhân của bao Phật tử gửi vào chùa. Đặc biệt, để việc lưu giữ tro cốt được hoàn hảo, sạch sẽ, gọn gàng hơn, tránh quá tải và ô nhiễm môi trường, Chùa Phước Thạnh đã quyết định chuyển đổi toàn bộ tro cốt truyền thống sang tro cốt thạch táng. Chiêm ngắm phòng đựng các hộp tro cốt thạch táng tại chùa, mắt tôi ngập trong ánh sáng pha lê tinh khiết từ hàng trăm hộp tro cốt thạch táng toả ra. Mỗi hộp gồm hai khối: khối dưới màu đen nén giữ tro cốt, khối trên trong suốt lưu lại chân dung người đã khuất, gương mặt vẫn ánh lên thần thái như còn hiện diện đâu đây.

Trong lúc tôi đang loanh quanh đi tìm sư trụ trì Chùa Phước Thạnh, chưa kịp tới trai phòng để hỏi thăm sư thì đã thấy một vị sư dáng người chắc đậm, thư thái bước đến. Đó là Thượng toạ Thích Lệ Phú, vị Tri sư trông coi chùa này (chùa hiện chưa có sự trụ trì). Biết tôi muốn được lắng nghe, chia sẻ với những việc từ bi của nhà chùa, vì từ bi là cái gốc của “chân tu”, Thượng toạ Thích Lệ Phú cho biết: “Hàng tháng, chùa đều có các hoạt động từ thiện như hỗ trợ suất ăn là bún sào cho người bệnh đang điều trị tại bệnh viện trên địa bàn. Tháng bảy âm lịch có tổ chức phát gạo cho dân”. Tôi nói xen vào giữa lời sư rằng: “Rằm tháng bảy là ngày Vu lan báo hiếu cha mẹ. Rằm tháng bảy còn là ngày xá tội vong nhân như “Văn chiêu hồn” của Đại thi hào Nguyễn Du đã viết”. Sư gật gật rồi kể tiếp chuyện từ bi: “Chùa đã mời một công ty đến để thực hiện việc chuyển các hũ tro cốt truyền thống thành hộp tro cốt thạch táng của thân nhân các gia đình. Mỗi hũ tro cốt truyền thống chuyển thành tro cốt thạch táng chi phí 3,5 triệu đồng. Còn từ thi hài hoả táng chuyển thẳng thành tro cốt thạch táng chi phí 8 triệu đồng. Người nào có nhu cầu thạch táng tro cốt người thân đều được giải quyết”. Trong tôi bỗng vẳng lên câu hát xốn xang của Trịnh Công Sơn: “Kìa còn biết bao người dìu dặt tới quanh đây”.

Tạm biệt Chùa Phước Thạnh, ngôi chùa theo sự tích là do trẻ chăn trâu khởi lập, tôi liên tưởng đến hình ảnh “Thập mục ngưu đồ” (mười bức tranh chăn trâu) nổi tiếng của Phật giáo. Phật dạy luyện tâm như chăn trâu vậy. Trẻ mục đồng thuần hoá trâu, không để trâu ăn lúa, phá hại mùa màng. Người tu điều phục tâm mình, không để tâm vọng động, điên đảo, tham sân si. Người cán bộ, công chức, viên chức luyện tâm vì dân, vì nước. Ai cũng phải tự “chăn dắt” lòng mình vì cuộc sống tươi đẹp hơn!

Bài gửi kèm 3 ảnh. Chú thích ảnh:

- Tác giả bài viết trước cổng Chùa Phước Thạnh - Ảnh: NGUYỄN DŨNG

- Tác giả bài viết bên các tấm bia về lịch sử và công đức tôn tạo Chùa Phước Thạnh - Ảnh: NGUYỄN DŨNG

- Tượng mục đồng ngồi thổi sáo trên lưng trâu ở Chùa Phước Thạnh - Ảnh: NGUYỄN DŨNG