Những chàng trai, cô gái 14, 15 tuổi từ thành phố theo cha mẹ lên rừng khai hoang. Lý do lên rừng ở cùng cha mẹ là vì trước đấy họ có “tội” với nhân dân! Ở đây không bàn đến tội của cha mẹ họ, mà chỉ bàn đến những trò chơi có phần dại dột của những đứa trẻ ấy.

Trước đây ở thành phố, họ có bao nhiêu trò để giải trí như: đọc sách, xem xi nê, đi Thảo Cầm Viên xem voi, hổ, báo, khỉ nhảy nhót; xem chim, ngắm cá... Từ khi vô rừng, họ không còn những thứ ấy để thăm thú, vui chơi. Kể ra thì trong rừng cũng đủ chim trên cây, cá dưới suối, nhưng khi đến gần định ngắm thì chim bay mất, cá lặn biệt tăm; nên họ tìm về với những trò chơi thời tuổi thơ: từ chơi quay, chơi đáo, nhảy dây, nhảy lò cò, bắn bi đến chơi ô ăn quan… những trò chơi này không dành cho tuổi 14- 15 của họ nữa. Nhưng ở rừng không còn trò gì khác họ đành phải “đem ra chơi”.

Những trò chơi ấy chỉ dành cho ban ngày. Đêm về, điện không có, giữa rừng núi âm u chỉ còn cách lên giường đi... ngủ sớm! Với những người trẻ đầy năng động, năng lượng tràn trề, họ luôn thích khám phá thế giới quanh mình, việc phải nằm trong màn nghe tiếng côn trùng rỉ rả, tiếng muỗi rừng vo ve ngoài màn khi đôi mắt chưa thật sự buồn ngủ chẳng khác nào một cực hình đối với họ.

Cuối cùng, bọn trẻ cũng tìm được cho mình một trò chơi mới: trò đánh trận giả. Trò này theo chúng là rất hay và đa dạng các kiểu chơi. Chúng chỉ việc chia số người ra làm đôi, rồi mỗi bên tự bầu ra một chỉ huy trưởng, chỉ huy phó cho đội mình. Thế nhưng khi phân chia “quân ta” và “quân địch” (quân xanh) thì chẳng bên nào chịu nhận làm địch cả; bên nào cũng nhận làm quân ta. Cuối cùng, hai “chỉ huy trưởng” phải oẳn tù tì, bên nào thắng thì làm “quân ta”, bên thua phải làm “quân địch”, nhưng được hứa hẹn lần chơi sau nếu thắng sẽ được đổi vai lại. Vẫn không được hai bên nhất trí, bởi bên nào cũng thích làm bên ta. Phải bên ta mới oách. Sau đó bọn trẻ bàn nhau xếp đôi một bằng tuổi, bằng chiều cao để phân chia cho đều, bên nào cũng có người khỏe người yếu ngang nhau. Chơi tay không, bắn “đạn” mồm mãi cũng nhàm chán. Chơi vậy, kể cả những người thích ăn chơi; miếng ngon đến mấy mà ăn đi ăn lại mãi cũng ngấy.

Chính vì chán nên bọn trẻ nảy ra sáng kiến để bày ra trò mới cho mình, làm vui các cuộc chơi. Chúng rủ nhau lấy gỗ đẽo súng, nặn đất  làm thủ pháo, lựu đạn. Thế là những mảnh ván, mảnh gỗ tưởng như đồ vứt đi được lũ trẻ tận dụng. Đứa làm chỉ huy thì đẽo súng ngắn K54, còn lại tất cả dùng AK-47 - ấy là bên quân ta. Bên quân địch thì dùng tiểu liên cực nhanh, chỉ huy đẽo súng ngắn Ru-lô.

Một buổi tối, bọn trẻ rủ nhau chơi trò gài mìn đánh phục kích địch hành quân. “Mìn” là những cục đá, que củi và những sợi dây. “Bên quân ta” lấy con đường chính vào xóm làm “trận địa”, lấy dây rừng tết thành những cái thòng lọng rải dọc đường, đầu dây dài từ những cái thòng lọng dẫn vào nơi “phục kích”. Chúng buộc dây vào các cục đá, cành cây chờ “quân địch” đi qua thì giật - coi đó là trò “giật mìn”. Rồi từng đứa ém mình trong các ngõ ngách ngồi chờ.

Chờ mãi không thấy “quân địch” đi qua làm chúng nôn nao, sốt ruột. Mười giờ đêm, bỗng từ trong xóm một tốp người đi họp về. Đó là mấy người trong Ban chủ nhiệm Hợp tác xã nông nghiệp của khu kinh tế mới. Bọn trẻ tưởng là bên quân địch đến, thế là chúng thi nhau cầm các đầu dây giật mạnh làm cho tốp người kia, dù họ tất cả là người lớn, cũng bị: kẻ thì thòng lọng kéo ngã, người bị đá và cành cây đập vào chân kêu ôi ối. Một ông công an xóm bị một cái thòng lọng kéo ngã bổ chửng, tức quá ông đứng dậy kêu to:

- Có địch phá hoại, Bác Hai, Dì Tư ơi! Chúng vừa định ám sát cán bộ xóm ta!

Nghe thế, bọn trẻ bịt miệng cười khinh khích với nhau rồi lặng lẽ lẩn vào các ngõ ngách về nhà đi ngủ. Bên quân xanh ẩn nấp gần đấy nghe thấy vậy cũng lặng lẽ ra về và lên giường ngủ sớm hơn mọi ngày. Ngủ sớm với bọn trẻ hiếu động vốn là một sự tra tấn, nhưng biết làm sao được sau chuyện “động trời” chúng vừa gây ra. Mấy vị cán bộ xóm vẫn nghi ngờ có sự phá hoại của địch! Đêm hôm sau, do sợ mà chúng chán luôn trò trận giả rồi bày một trò chơi khác. Bỏ hẳn trò trận giả.

Một tổ công tác đặc biệt vừa được cấp trên điều về xóm Khe Cạn nằm vùng để theo dõi một tổ chức phản động mới hình thành gần đây. Theo báo cáo của cán bộ địa phương thì tổ chức này rất lớn, có cả một “chính phủ lâm thời” bài bản: từ tổng thống, thủ tướng đến các bộ và các tỉnh trưởng. Tổ chức phản động ấy to thế thì chúng sắp lật đổ chính quyền nhân dân đến nơi! Phải triệt phá ngay. Vậy là họ báo cáo lên huyện. Huyện liền cử một tổ công tác về nắm tình hình.

Nắm hình hình đến hơn một tháng trời vẫn không lần ra manh mối cái “chính phủ lâm thời” mà họ định triệt phá. Trong khi đó, cái xóm “kinh tế mới” này, theo như “danh sách đen”, toàn là thành phần tề điệp của chế độ cũ đã được chính quyền nhân dân cải tạo thành dân ngoan hiền suốt ba năm sau giải phóng. Chẳng lẽ một đội công tác đặc biệt với tiền hô hậu ủng, hứa hẹn sẽ tiêu diệt lũ phản động đang nhen nhóm một “chính phủ” như báo cáo của địa phương, mà tìm mãi không ra? Một tiểu đội công tác đặc biệt nằm vùng cả tháng mà không có kết quả thì bẽ bàng quá! Bằng cách nọ cách kia, họ quyết phải tìm cho ra, nếu không thì biết ăn nói với thượng cấp làm sao? Tổ công tác đặc biệt chống phản động liền nghĩ ra một kế: thẩm tra lại lý lịch toàn bộ các hộ dân, nhất là các chủ hộ. Cuộc thẩm tra bắt đầu trong không khí căng thẳng. Từng chủ hộ được triệu tập lên văn phòng đội công tác với những bản lý lịch tự khai của mình. Ai nấy đều ngơ ngác, run rẩy khẳng định mình chỉ lo làm ăn, khai hoang, chẳng biết “chính phủ” nào cả.

Đến khi tổ công tác chuyển hướng sang thẩm vấn những đứa trẻ trong xóm - vốn là “nguồn tin” ban đầu khiến các cán bộ địa phương nghi ngờ - sự thật mới dần hé lộ.

-  Nghe nói ở đây các cháu có bầu ra Chỉ huy trưởng, Chỉ huy phó, lại còn có cả súng ống, lựu đạn phải không? - Vị tổ trưởng công tác nghiêm giọng hỏi.

Đứa lớn nhất trong nhóm, run cầm cập, lí nhí đáp:

- Dạ... tụi cháu chỉ chơi đánh trận giả thôi ạ. Khẩu K54 của thằng Minh đẽo bằng gỗ mít, còn súng AK của cháu là mảnh ván thùng đóng hàng hóa... Còn “Tổng thống” với “Bộ trưởng” là tụi cháu tự phong lúc oẳn tù tì chia phe cho oai thôi ạ!

Cả đội công tác đặc biệt nhìn nhau, ngẩn người. Hóa ra, cái “tổ chức phản động” quy mô lớn với đầy đủ bộ máy chính quyền mà họ mất cả tháng trời tìm dấu vết, thực chất chỉ nằm trong trí tưởng tượng của đám trẻ 14, 15 tuổi đang thèm những trò vui nơi thành phố.

Nhưng tổ công tác không dễ tin như vậy. Vị tổ trưởng đập bàn, ánh mắt đầy nghi ngờ:

- Không thể nào! Lũ trẻ không tự nhiên mà biết cách tổ chức bài bản như thế. Đây chắc chắn là một âm mưu thâm độc, chúng đang dùng lũ trẻ làm tấm bình phong để che giấu một tổ chức phản động thực sự đứng sau giật dây!

Vậy là, cuộc điều tra bước sang một giai đoạn mới đầy căng thẳng. Những khẩu súng gỗ mít, súng AK đẽo bằng ván thùng đóng hàng hóa bị thu giữ và xếp lên bàn như “tang vật đặc biệt”. Họ soi xét từng vết đẽo, từng ký tự trẻ con khắc trên thân gỗ, cho rằng đó là các ám hiệu bí mật. Người ta bắt đầu triệu tập lũ trẻ lên để “đấu tranh khai thác” riêng biệt. Những câu hỏi dồn dập khiến bọn trẻ phát khiếp: “Ai dạy các cháu cách chia phe?”, “Tại sao lại chọn xóm Khe Cạn làm trận địa?”, “Chỉ huy trưởng thực sự của các cháu đang trốn ở đâu?”.

Lũ trẻ thành phố vốn đã sợ rừng thiêng nước độc, nay lại càng kinh hãi trước vẻ nghiêm trọng của người lớn. Đứa thì khóc mếu máo, đứa thì hoảng quá mà khai bừa: “Dạ... dạ tại bác Hai, dì Tư hay đi họp muộn nên tụi cháu mới... mới gài mìn thử xem bác có chạy nhanh không ạ!”

Chỉ chờ có thế, tổ công tác ghi ngay vào biên bản: “Đối tượng thừa nhận có tổ chức theo dõi và ám sát cán bộ nòng cốt tại địa phương”. Cái trò chơi trận giả ngây thơ ngày nào, giờ đây qua sự nghi kị, đã trở thành một vụ án chính trị nghiêm trọng treo lơ lửng trên đầu những gia đình xóm Khe Cạn.

Sự nghi ngờ ngay lập tức đổ dồn vào ông đội trưởng sản xuất. Trong hồ sơ, ông từng là một sĩ quan của chế độ Việt Nam Cộng hòa. Dù ông đã xin giải ngũ và nghỉ hưu từ năm 1960 - tức là trước cả khi Ngô Đình Diệm bị đảo chính - nhưng với tổ công tác, cái mác “cựu sĩ quan” vẫn là một dấu hỏi lớn đầy nguy hiểm. Họ lập luận rằng: “Một người có nghiệp vụ quân sự như ông ta, lại đang nắm quyền điều hành sản xuất tại địa phương, chính là nhân vật lý tưởng nhất để huấn luyện lũ trẻ thành một đội quân dự bị”. Những trò chơi đánh trận giả, cách bày binh bố trận, gài mìn hay tết thòng lọng giờ đây đều được quy là do ông “truyền nghề” trận mạc cho lũ trẻ.

Ông đội trưởng bị triệu tập khẩn cấp ngay giữa lúc đang dở tay trên rẫy. Đối diện với những câu hỏi hóc búa về việc “đào tạo mầm mống phản động”, ông lão chỉ biết cười khổ, gương mặt nhăn nheo đầy vết chân chim hiện rõ sự ngỡ ngàng. Ông giải thích rằng mình nghỉ hưu sớm vì muốn rời xa nghề lính, về quê làm ruộng từ cái thuở lũ trẻ này còn chưa ra đời. Nhưng tổ công tác vẫn khăng khăng: “Nếu không có ông chỉ dạy, sao lũ trẻ lại biết gọi tên các loại súng như K54, AK-47 hay Ru-lô rành rọt đến thế?”

Không khí xóm Khe Cạn vốn đã im lìm nay càng trở nên ngột ngạt. Người dân bắt đầu né tránh nhìn mặt nhau, còn ông đội trưởng thì đứng trước nguy cơ bị đưa đi “điều tra” ở cấp cao hơn vì cái tội danh từ trên trời rơi xuống.

Lệnh khám xét nhà ông đội trưởng sản xuất được thực hiện ngay lập tức. Sau nhiều giờ lục soát kỹ lưỡng từng ngóc ngách, tổ công tác thu giữ được một cuốn sổ tay cũ kỹ, bìa bọc nilon cẩn thận. Bên trong là danh sách chi tiết của “Đội thủy lợi”, gồm toàn những thanh niên trai tráng, khỏe mạnh nhất trong xóm.

Ánh mắt vị tổ trưởng công tác lóe lên sự đắc thắng. Ông ta chỉ tay vào những cái tên được đánh dấu chéo bằng mực đỏ, dõng dạc tuyên bố:
- Đây rồi! Đội thủy lợi cái gì mà toàn những đối tượng năng nổ, có sức khỏe? Đây chính là danh sách quân đội tráo danh, là bộ khung của cái “chính phủ lâm thời” mà các anh đang âm thầm xây dựng chứ gì? Những ký hiệu mực đỏ này chắc chắn là ám chỉ chức vụ: đứa là bộ trưởng, đứa là tỉnh trưởng!

Ông đội trưởng sản xuất lặng đi vì kinh ngạc, rồi ông thở dài, giọng run run giải thích:
- Thưa cán bộ, đó là danh sách thanh niên trong đội đào mương dẫn nước về ruộng. Tôi đánh dấu mực đỏ là những đứa làm việc tích cực, được chia điểm cao, điểm thấp bồi dưỡng sức lao động thôi. Xóm mình khô hạn, không có thủy lợi thì làm sao cày cấy được?

Thế nhưng, mọi lời giải thích của ông đều rơi ra ngoài “Khe Cạn”. Trong mắt tổ công tác lúc này, những con mương dẫn nước trên cánh đồng Khe Cạn dường như cũng biến thành hệ thống giao thông hào quân sự, và cuốn sổ tay kia trở thành bằng chứng thép không thể chối cãi cho một âm mưu phản động được che đậy tinh vi dưới lớp vỏ lao động sản xuất.

Ngay tối hôm đó, người ta áp giải ông đội trưởng sản xuất đi trước sự bàng hoàng của cả xóm Khe Cạn. Ông bị giam riêng trong một căn buồng tạm văn phòng ủy bạn xà để chờ chuyển đi, còn cuốn sổ tay - vật chứng “tối quan trọng” - được niêm phong cẩn thận, đưa thẳng về huyện giao tận tay cấp trên.

Tại văn phòng huyện, tổ công tác đặc biệt hùng hồn báo cáo về chiến công triệt phá một “tổ chức phản động đội lốt sản xuất”. Họ trải cuốn sổ lên bàn, chỉ vào danh sách Đội Thủy lợi như một sơ đồ tác chiến nguy hiểm. Sự việc bị đẩy đi quá xa, biến ông đội trưởng sản xuất và những con mương dẫn nước thành những kẻ mưu đồ lật đổ chính quyèn!

Trong khi đó ở xóm nhỏ, lũ trẻ bắt đầu biết sợ. Trò chơi trận giả ngày nào giờ đã biến thành nỗi ám ảnh thật sự. Nhìn vào ngôi nhà trống trải của ông đội trưởng, bọn trẻ thành phố bắt đầu hối hận. Chúng không ngờ rằng những cái tên “Tổng thống”, “Bộ trưởng” mà chúng gọi nhau trong lúc oẳn tù tì, hay những cái thòng lọng tết bằng dây rừng, lại có thể đẩy một người hiền lành vào chốn lao tù.

Vị cán bộ Huyện sau khi nghe báo cáo xong liền từ tốn mở cuốn sổ ra. Ông liếc qua danh sách, đôi mắt bỗng dừng lại ở những cái tên quen thuộc - toàn là con em của những gia đình ông từng quen biết từ thuở nằm vùng. Đến khi thấy tên ông đội trưởng sản xuất, ông khựng lại một nhịp. Hóa ra, ông đội trưởng chính là người đồng chí cũ từng hoạt động cùng ông năm xưa. Chính vị cán bộ Huyện này đã tin tưởng, cài cắm ông đội trưởng vào lòng địch để làm cơ sở hoạt động bí mật. Những gì tổ công tác coi là “lý lịch xấu” thực chất lại là vỏ bọc trung kiên của một người chiến sĩ.

Sau khi xem xong, vị cán bộ Huyện bật cười ha hả. Ông thong thả trao trả cuốn sổ cho tổ công tác đang đứng nghiêm chờ lệnh, rồi nói bằng giọng hóm hỉnh:

- Các cậu làm ăn thế nào mà suýt nữa quân ta lại bắt quân mình thế này? Tổ chức “phản động” này tôi biết rõ lắm, toàn là anh em đồng chí và con cháu nhà mình cả đấy!