Những điều trong cuộc sống, đôi khi thật nhỏ nhoi, nhưng lại chứa đựng cả một cuộc hành trình lớn, cuộc hành trình vạn dặm.

Hôm nay tôi bắt gặp một bài thơ khá ám gợi của thi sĩ, nhà thơ Nên Nguyễn “BĂN KHOĂN LÀNG CÁT”. Sở dĩ tôi nói ám gợi bởi vì có những điều trong bài thơ rất gợi mở và liên tưởng, đó là sự liên tưởng về một bậc vĩ nhân trên hành trình đi tìm đường cứu nước. Có một cái làng quê yên bình nằm dưới chân đèo Ngang của dãy núi Hoành Sơn, cái làng ấy thành lập vào năm 1960 nhưng vô cùng đặc biệt, phải nói là duy nhất trong cả nước, LÀNG 19/5. Làng ấy bây giờ thuộc xã Phú Trạch tỉnh Quảng Trị.

Như chúng ta đã biết, sinh thời Bác Hồ có 3 lần đi qua Quảng Bình cũ (nay là Quảng Trị), mỗi lần Bác đi qua đều để lại ấn tượng, và có lẽ lần ấn tượng nhất là khi Bác mới 5-7 tuổi theo cha vào kinh đô Huế. Khung cảnh Đèo Ngang và cái LÀNG CÁT bé nhỏ dưới chân núi đã để lại trong Bác nhiều nghĩ suy. Cho nên khi đi qua đây, cậu bé Nguyễn Sinh Cung đã làm cho người cha của mình phải trả lời nhiều câu hỏi hóc búa, có khi làm rộ lên những tiếng cười vang cả con đèo như những cái u bò dựng đứng.

Mở đầu bài thơ, nhà thơ liên tưởng:

“Hành tinh co ro

những tiếng rên

cuối mùa đông thế kỷ”

Nước mất thì nhà tan, câu nói không thể khác được trong khung cảnh lúc bấy giờ. Và thế là người thanh niên ấy:

“Thiên lý dặm dài

ánh mắt xứ Nghệ

dùng dằng xóm nhỏ”

Sự “dùng dằng” ấy chính là một cuộc dằng co, níu kéo vào tâm hồn lớn, không muốn rời xa nơi này.

Và:

“những đôi chân kỳ lạ

xoáy lòng trai

day dứt đêm đêm”

Ở đây có lẽ nhà thơ đang liên tưởng đến một sự kiện thứ 2 của Bác khi lần thứ 2 đi qua Quảng Bình. Ngày ấy vùng đất Hưng Thủy (Lệ Thủy) nhiều người dân mắc bệnh chân voi, một căn bệnh rất quái ác đã làm đau đớn và gây chết chóc cho nhiều người. Bác đi qua đây và biết được câu chuyện này, nên sau này dù bôn ba khắp năm châu bốn biển, cứ có dịp là Bác lại hỏi quê mình người dân mắc bệnh chân voi nay đã đỡ nhiều chưa?!

Ấy thế cho nên có những câu thơ gan ruột:

“gác lại chuyện bên làng cát

cánh chim bằng xé gió

mịt mùng tuyết sương

mang theo con sóng dưới thân tàu*

nỗi đau giống nòi

ám khói

thiên di bốn phương

vẫn băn khoăn

điều ám ảnh ngày nào”

   Một điều rất kỳ lạ nữa, đó là chính cái làng cát bé nhỏ 19/5 ấy, nay lại là nơi yên nghỉ vĩnh hằng của một con người huyền thoại, đại tướng Võ Nguyên Giáp.

Đến đây, nhà đã ám gợi:

“thì ra

giữa nghìn trùng nước non

băn khoăn làng cát

Vẫn đi cùng sự to lớn

của Người!”

Thế tại sao nhà thơ lại “băn khoăn làng cát”?! Phải chăng chúng ta đang sợ mai này, cái làng quê ấy cũng như bao làng quê khác, cát không còn là cát nữa, không còn hình ảnh “cỏ cây chen đá, lá chen hoa” (Qua đèo Ngang – bà huyện Thanh quan) mà sẽ là những con đường được rải nhựa, tất cả đều có nguy cơ bê tông cốt sắt hoá trơ cứng. Bao nhiêu sự thay đổi đang vây bủa trên mọi làng quê, và cuộc sống của con người vừa văn minh mà cũng vừa chịu nhiều tác động ngược của tự nhiên. Đấy cũng là những trở trăn của bao người.

Cứ mỗi dịp tháng 5 về, mỗi chúng ta lại rưng rưng xúc động nhớ về Người, nhớ về một nhân cách rất đỗi bình dị mà vô cùng cao quý. Nhà thơ Nguyễn Tiến Nên cũng không ngoại lệ. Chúng ta hãy cùng nhau nhắc nhớ về Người, về vị cha già dân tộc, đã cống hiến trọn đời mình cho dân, cho nước. Và kể cả trong mỗi cái nhỏ nhoi để thấy “sự to lớn của Người”.

              Tốc ký 30p, tối 16/5/2026