Ông ngồi tựa vào bức tường thành rêu phong, loang lổ những đám ẩm mốc làm hoen ố cả một mảng tường, mái tóc hoa râm phất phơ trong gió ban mai, da ông hơi xạm màu của thời gian, lốm đốm những nốt nâu buồn, người ta thường gọi đó là da đồi mồi.

Các cụ ngày xưa truyền miệng, những người trên sáu mươi tuổi xuất hiện da đồi mồi sẽ sống rất thọ.

Sáng nay tôi ghé quán cà phê vỉa đường bên sông thật tình cờ. Không gian như phủ nhẹ một lớp hơi nước thật mỏng, trời màu lam pha lẫn chút xanh nhạt loang ra như một vệt mực học trò thật buồn của một thời chưa xa. Màu lam chúng ta thường thấy ở những bếp lửa ngày xưa, đó là màu tro, lạnh ngắt. Cái gì cũng có hai mặt, bếp lửa cũng vậy, khi đỏ lửa thì nóng, thiêu cháy mọi vật. Khi lửa tắt thì lạnh lẽo, hoang vắng.

Quán cà phê mỗi lúc một đông hơn, có thể đây là một trong những địa chỉ uống cà phê yên tĩnh và đẹp nhất thành phố. Chỉ cần năm ngàn đồng là có thể ngồi ngắm cảnh sắc buổi sáng hoặc ngắm hoàng hôn trên sông giữa chiều phố mộng.

Câu chuyện của những vị khách cũng thật nhẹ nhàng, một vài chiếc bàn chỉ có một hoặc hai người, cũng có những nhóm chừng năm, bảy người ngồi đàn đúm trò chuyện đủ mọi thứ trên đời.

Tôi ngồi trong một góc nhỏ, khuất sau những tán lá màu lục già. Thỉnh thoảng mấy con chim sẻ đậu lên cây, chuyền cành kiếm thức ăn. Từ góc nhỏ tôi ngồi hướng tầm mắt ra xa phía dòng sông, lướt nhẹ trong lớp hơi nước là những cánh cò trắng lượn trên mặt sông, hoặc những con chim én bay một cách run rẩy dưới vòm trời cao xa.

Những chiếc lồng bịt bùng lưới, đong đưa theo nhịp bước của những người phụ nữ chừng trên bốn mươi tuổi. Bên trong chiếc lồng có khoảng hàng chục chú chim én, chim sẻ, có lồng chỉ toàn loài chim có màu hồng kim rất đẹp,...

Bây giờ, trên thành phố này không còn người vác súng săn bắn chim như những năm trước đây, nhưng lại xuất hiện rất nhiều nghề mới.

Có thể gọi những người bán chim phóng sanh là người làm nghề “khơi dậy lòng từ bi”. Một vị khách chợt cười nói: - Thật nực cười, khi chính những người không có lòng từ bi đối với loài chim lại đi mời người khác ban cho loài chim lòng từ bi.

Nhưng căn nguyên sâu xa không phải là những con người đó, có khi họ chỉ là những con người làm thuê. Những vị khách uống cà phê bàn tán hướng câu chuyện sang chủ đề thả chim sôi nổi.

- Thời ngụy tặc sinh ra nghề nghịch tặc - Một ông khách mới vào đã choảng ngay câu đó. Ông ta, chậm rãi nói tiếp:

- Chỉ có thời này mới có nhiều loại tặc khắp từ nông thôn đến thành thị, từ núi rừng xuống biển, từ trong công sở đến trường học... Chung quy là khắp mọi nơi, mọi ngành. Từ tin tặc, hải tặc, lâm tặc, đinh tặc, quan tặc, báo tặc, tu tặc,… Không khí của bàn cà phê đó bỗng im lặng một lúc.

Một vị tu sĩ cũng can dự vào năm ba câu rồi lắc đầu, như để xóa nhòa cái không khí nặng nề đang ngự trị. Bằng giọng ôn tồn, ông nói như thuyết pháp:

- Đã là nghề, thì công việc nào cũng có lý do tồn tại, chỉ có những con người làm nghề đó với tâm xấu thì đáng để xã hội lên án, trừng phạt. Cũng như Phật pháp không mạt, chỉ có lòng người mạt, là khi con người không còn niềm tin vào chánh pháp. Mọi người chăm chú lắng nghe.

Vị tu sĩ tiếp:

- Do thời đại tôn sùng vật chất đã làm hỏng tất cả. Mà tặc khó trị nhất là tham tặc. Chỉ tiếc rằng không mấy ai hành động, chỉ toàn người nói. Đã vậy, lại còn nói không đúng sự thật, nói sai. Ông nhìn vào khoảng không như ngộ ra điều gì, rồi mỉm cười thật ngây ngô.

Mây trắng từ phía bên kia bờ sông đang tạo hình, bất chợt những đám mây tụ lại trước tầm nhìn tôi, cứ ngỡ dành riêng cho mình. Tôi chưa kịp nhận dạng ra dáng hình của đám mây kia tạo nên thì bất chợt có người ngồi bàn bên cạnh buộc miệng:

- Mây thật đẹp, như hình của tòa nhà nguy nga!

Cậu bé con, hình như là con của cặp vợ chồng kia lại la to rất hồn nhiên:

- Hình chiếc xe ô tô!

Câu chuyện về đám mây tưởng chừng chỉ trong phạm vi hẹp, nào ngờ lan ra khắp quán cà phê, người nói thế này, người bảo thế kia. Khi thì con rồng, khi thì chim ưng, người bảo đó là hình ảnh của Phật bà,… còn hai người phụ nữ bán chim, tay xách hai chiếc lồng nhìn nhau, rồi buộc miệng:

- Thế này thì loài chim sẽ di cư đi nơi khác, chúng ta sẽ không còn chim để mà bán.

Vị tu sĩ chậm rãi từng chữ:

- Tâm chúng ta thế nào thì đám mây kia hiện ra thế đó.

Bây giờ, tôi nhìn thấy mây chuyển động theo quy luật của gió mà gió lại vô hình vô ảnh. Chợt đám mây tan biến lúc nào không ai hay.

Một tiếng gọi nhỏ nhưng vừa đủ để hai người bán chim nghe. Hai chiếc lồng chuyển động cùng bốn bàn chân về phía người đàn ông tóc hoa râm. Ông ta nói vài lời ngắn gọn, rồi đưa cho hai người bán chim bao nhiêu tiền không ai biết. Chỉ nhìn thấy, hai người bán chim tiến ra phía bờ sông với nụ cười thật tươi, rồi trong ánh mắt tràn đầy hạnh phúc, cái nắm tay nhẹ nhàng đang đưa từng con chim ra khỏi cửa lồng. Những chú chim vỗ cánh bay về phía bờ bên kia, từng con, từng con một. Có những con lảo đảo đôi cánh giữa dòng sông. Mọi người đều theo dõi hai người thả chim và những con chim. Có tiếng xuýt xoa khi thấy một con chim màu hồng kim như đang rơi xuống mặt nước, nhưng ngay sau đó nó đã gượng dậy bay lên một ngọn cây để nghỉ lấy sức. “Chắc là những con chim này mới bị sập bẫy sáng sớm nay, nên còn sức lực để trở lại cuộc tồn sinh giữa thiên nhiên”. Tôi đoán vậy.

- Một vòng luẩn quẩn. Người đàn ông ra vẻ hiểu biết, phán.

- Cứ bắt bán, cứ thả, đều tốt cho mọi người - Một người đàn ông có gương mặt trải đời lên giọng.

Chỉ tội cho loài chim. Tội cho cánh đồng của người nông dân đã nghèo khó, phải đối diện thêm với dịch sâu bọ, rồi lại tốn thêm tiền mua thuốc trừ sâu, ảnh hưởng đến thực phẩm, môi trường. Do chim sẽ chết một phần, phần bỏ đi nơi khác, không còn chim để bắt sâu bọ trên những cánh đồng. Đất không lành thì chim không đậu.

Nếu mỗi lần thả, con người nên ghi một dấu vào trên con chim. Biết đâu trong tương lai không xa, chúng ta sẽ gặp lại con chim đó trong những lần thả tiếp theo. Chúng ta có quyền tin rằng con chim đó tình nguyện cho con người bắt và thả. Tôi thầm ước một điều thật giản đơn là được thấy hình ảnh thả chim từ bàn tay của những người có chức quyền.

Một vị khách như hiểu được ý nghĩ của tôi liền nói:

- Chỉ cần các vị kia ra một sắc lệnh cấm săn bắt chim, vùng đất này sẽ rộn tiếng chim líu lo và yên bình.

Tôi mải mê nhìn những con chim tung cánh tự do giữa nền trời, chợt nhìn lại không thấy người đàn ông tóc hoa râm đâu nữa.

Không biết những con chim kia là bồ tát hay người đàn ông tóc hoa râm là hóa thân của một bồ tát. Chỉ biết rằng ý trong kinh điển Phật giáo: Bồ tát là những vị thực hành Phật pháp và hóa thân cứu độ chúng sanh ở mọi cảnh giới.

Huế, 2012