Tiếng còi xe khách liên tỉnh dội vào lòng Nam một cảm giác nôn nao. Sau ba tháng ròng rã cắm bản ở vùng biên giới để hoàn thiện dự án thủy lợi, anh trở về cơ quan với khuôn mặt sạm đen vì nắng gió, nhưng đôi mắt thì sáng rực. Trong ba lô, ngoài vài bộ quần áo sờn vai, là xấp tài liệu thực địa quý giá mà anh tin rằng sẽ giúp đơn vị thay đổi cục diện trong năm tới.

Nhưng không khí ở văn phòng hôm nay lạ lắm. Mọi người nhìn anh với ánh mắt vừa ái ngại, vừa như muốn né tránh.

Nam gõ cửa phòng Giám đốc điều hành  sếp Hùng. Bước vào phòng, mùi hương trầm đắt tiền sực nức. Sếp Hùng đang thong thả tỉa mấy nhành lan, không ngẩng đầu lên, chỉ buông một câu khô khốc:

 "Về rồi à? Có gì không?"

Nam hào hứng đặt xấp tài liệu lên bàn:

 "Báo cáo anh, dự án trên đó khả thi lắm. Dân bản ủng hộ, em đã khảo sát kỹ dòng chảy..."

Sếp Hùng ngắt lời, mắt liếc qua đôi tay trống trơn của Nam rồi dừng lại ở chiếc ba lô bạc màu:

 "Tôi hỏi là... đi vùng cao lâu thế, không có 'đặc sản' gì lạ cho anh em cơ quan à? Hay quên mất cái lệ của phòng này rồi?"

Nam sững người. Anh chợt nhớ ra, sáng nay lúc xuống xe, anh thấy tay phó phòng vừa đi công tác tỉnh về, khệ nệ bê vào phòng sếp một thùng rượu ngoại và đôi sừng hươu bóng lộn. Còn anh, số tiền công tác phí ít ỏi đã dùng để mua thêm sách vở cho mấy đứa nhỏ ở bản.

 "Dạ, trên đó nghèo quá, em chỉ tập trung làm việc nên..."

 "Nghèo?"  Sếp Hùng cười nhạt, gạt xấp tài liệu sang một bên như gạt một đống giấy lộn  "Nghèo hay là anh cậy mình là 'công thần' nên không coi ai ra gì nữa?"

"Cái gai" trong mắt

Không khí đông cứng lại. Sếp Hùng chậm rãi ngồi xuống ghế, nhìn Nam bằng ánh mắt dò xét, đầy sự hằn học:

 "Mà này, tôi nghe nói trong thời gian làm dự án trước đó, anh hay qua lại 'hướng dẫn' cho cô Lan thư ký lắm nhỉ? Nghe đâu còn đưa đón nhau đi ăn trưa?"

Nam bàng hoàng. Lan là nhân viên mới, cũng là người mà ai trong cơ quan cũng biết là "gót chân Achilles" của sếp. Anh giúp Lan vì cô ấy lúng túng với các con số, tuyệt nhiên không một chút tình riêng.

 "Anh hiểu lầm rồi. Lan là đồng nghiệp, em thấy cô ấy chưa quen việc nên..."

 "Đủ rồi!"  

Sếp Hùng đập tay xuống bàn :

 "Làm việc thì lờ đờ, quà cáp thì không, lại còn thói trăng hoa, định 'leo dây' cả vào chỗ của tôi à? Cơ quan này không cần loại cán bộ thiếu đạo đức và kém năng lực như anh."

Sếp đẩy một tờ quyết định đã ký sẵn sang phía Nam.

Quyết định: Điều chuyển cán bộ Nguyễn Văn Nam về tổ bảo trì thiết bị ở kho bãi phía Nam thành phố. Chức danh: Nhân viên kỹ thuật cấp thấp.

Nam cầm tờ giấy, tay anh không run, nhưng trái tim thì như có một vết cắt sâu. Bao nhiêu đêm thức trắng bên bản vẽ, bao nhiêu lần lội suối băng rừng, cuối cùng giá trị của anh lại được đặt lên bàn cân cùng một chai rượu ngoại và một cơn ghen tuông lố bịch.

Anh nhìn thẳng vào mắt sếp Hùng, người mà anh từng kính trọng:

 "Em hiểu rồi. Hóa ra ở đây, năng lực được tính bằng 'lít' rượu, và lòng trung thành được tính bằng sự cam chịu trước những suy diễn thấp kém."

Nam không ký vào biên bản bàn giao công việc theo cách thông thường. Anh lấy bút, viết thẳng vào góc tờ quyết định: "Tôi chấp nhận rời đi, không phải vì tôi sai, mà vì nơi này đã không còn xứng đáng với ..."

            Bước chân nặng trĩu, Nam bước ra khỏi cơ quan khi nắng chiều đã nhạt. Tiếng xì xào sau lưng tắt dần. Anh biết, ngày mai anh sẽ phải bắt đầu lại từ con số không, có thể là ở một kho bãi đầy dầu mỡ, hoặc có thể là một công việc hoàn toàn mới. Một sự khinh bỉ nhen nhóm trong lòng. Anh khinh cái cơ chế vận hành bằng sự nịnh nọt, khinh gã sếp hẹp hòi dùng quyền lực để giải quyết tư thù cá nhân.

Nhìn cái quyết định hạ cấp, anh tự hỏi mình sẽ đối diện với vợ con sao đây? Với đồng nghiệp sao đây? Họ sẽ xì xào rằng anh làm sai, anh yếu kém, hay họ sẽ cười nhạo vì anh "dại", không biết "luật chơi" công sở. 

          Anh dừng lại bên quán trà đá vỉa hè, nhìn dòng người hối hả. Có lẽ, đây không chỉ là một lần bị hạ cấp, mà là một cơ hội để anh nhìn lại con đường mình đang đi.

"Nếu lòng tự trọng đắt hơn cái ghế này, thì thà đứng dưới thấp mà ngẩng cao đầu, còn hơn ngồi trên cao mà phải quỳ lạy những điều hèn hạ."

Anh thở phào một cái, dù lòng vẫn còn đau, nhưng tâm hồn bỗng nhẹ bẫng. Một cánh cửa đóng lại, nhưng ít nhất, anh không còn phải gồng mình để hòa nhập vào cái vòng xoáy đầy toan tính ấy nữa.

Hít một hơi thật sâu, Nam thấy lồng ngực mình nhẹ bẫng. Anh nhìn vào đôi bàn tay chai sần của mình  đôi bàn tay này biết làm việc, biết tạo ra giá trị, và quan trọng nhất, nó sạch sẽ.

Phía trước, chuyến xe buýt cuối ngày đang tới. Nam bước lên, không ngoái đầu nhìn lại tòa nhà uy nghi nhưng mục rỗng phía sau.

*

           Trong căn nhà nhỏ ẩm mùi khói bếp, người chồng đặt mạnh chén cơm xuống bàn, giọng gằn lại: “Nhà mình nghèo thế này mà cô tiêu hoang mãi, tiền vừa lĩnh về đã chẳng còn bao nhiêu.” Nói rồi anh thở dài, trong lòng nặng trĩu vì gánh áo cơm, vừa tủi cho phận mình vừa lo cái nghèo đeo bám. Người vợ lặng đi một lúc, mắt hoe đỏ, rồi nhẹ nhàng thanh minh: “Em có dám hoang phí đâu, chỉ lo bữa ăn, manh áo cho con. Nhìn sang nhà ông giám đốc hàng xóm mà xem, vợ ông ấy sung sướng, muốn gì cũng có, còn em quanh năm chỉ biết chắt chiu.” Lời nói nghẹn lại nơi cổ họng, chị vừa tủi thân vừa chua xót cho số phận mình. Người chồng im lặng, cơn giận nguôi dần, thay vào đó là nỗi day dứt và thương vợ, thương cho cái nghèo khiến vợ chồng dễ làm đau nhau bằng những lời trách móc.

Đứa con nằm bẹp trên giường, người nóng ran mà trong nhà chẳng còn đồng nào mua thuốc, người chồng bực bội quát lên: “Cô giữ tiền kiểu gì để đến lúc con ốm cũng không lo nổi?” Lời trách như dao cứa, người vợ vừa ôm con vừa rơi nước mắt, uất ức mà không biết giãi bày cùng ai. Trong cơn giận tủi, chị lặng lẽ gói ghém vài bộ quần áo, bế con về nhà mẹ đẻ, lòng đau như bị xé ra từng mảnh, vừa thương con, vừa tủi phận làm vợ nghèo. Về đến nhà, chị dâu nhìn cảnh ấy chỉ biết thở dài, thầm trách đời sao quá cay nghiệt, đẩy những phận đàn bà vào cảnh khổ chồng chất khổ, đến lúc con đau cũng phải nuốt nước mắt vào trong.

Buổi chiều lặng gió, bạn trai cũ sang thăm, nghe chuyện liền khẽ thở dài: “Anh biết hoàn cảnh của em rồi, khổ quá… con ốm thế này mà không có tiền thuốc thì ai chịu cho nổi.” Người vợ cúi mặt, giọng run run: “Em cũng chẳng muốn thế đâu, nhưng nghèo quá, xoay xở mãi vẫn không ra.” Anh nhìn đứa trẻ đang sốt mê man, nói chậm rãi, đầy ái ngại: “Em đừng tự trách mình, đời nhiều khi nghiệt ngã, không phải lỗi của em. Có gì cần, cứ nói, anh giúp được phần nào thì giúp.” Lời an ủi giản dị ấy khiến chị nghẹn ngào, vừa thấy ấm lòng vì được cảm thông, vừa chua xót cho thân phận mình, nghĩ đến cuộc hôn nhân hiện tại mà lòng nặng trĩu những nỗi buồn không biết giãi bày cùng ai.

                    Nam bỏ nhà ra đi. Tình cờ, anh gặp Lan đang đi ở trên vỉa hè phía trước mặt. Chẳng hiểu thế nào, cô tạt sang đường mà không thấy chiếc xe đang đến. Chiếc xe sắp tông vào Lan, Nam liền nhảy sổ ra, bế cô lao vào bên đường. Anh bị chiếc xe tông mạnh, bị thương ở đầu. Sau đó được đưa vào bệnh viện. Một thời gian sau, vào một buổi chiều hửng nắng. Vợ anh vào thăm, cô đang bón từng thìa cháo cho anh. Giữa lúc đó, Lan cũng vào thăm, hai người phụ nữ bỗng dưng trở nên thân thiết . Khi Thanh- vợ Nam- biết chính L là người tình của sếp và chính cô này đã làm cho sếp nghi ngờ Nam, chuyển anh ra khỏi cơ quan. Hơi ngỡ ngàng một lát nhưng sau đó cô nhanh chóng hiểu ra sự lẽ. Hai người đàn bà chuyện trò và thông cảm với nhau. Nhiều lần sau đó Lan còn ghé thăm nhà Nam và rất thông cảm cho hoàn cảnh của anh, đặc biệt từ khi anh rời khỏi cơ quan. Cô rất hối hận sau khi biết rõ mình là sự hiểu lầm để gia đình N phải xô xát và Nam đâm ra người thất nghiệp. Tuần sau đó cô gặp xếp Hùng. Sếp Hùng cảm thấy, cô đối với mình không còn tự nhiên như cũ. Cô bày tỏ sự tình cho Hùng và khuyên ông nên xin lỗi và gọi Nam trở lại làm việc. Nhưng Hùng không đồng ý. Lan giận dỗi bỏ đi sau khi bực bội nói từ nay không gặp Hùng nữa.

                 Câu chuyện tưởng đến đó là chấm dứt. Nhưng không ngờ, một thời gian sau Nam bỗng dưng nhận được giấy gọi trở lại cơ quan cũ. Hùng đón  anh trước cổng  mời anh về phòng và ngỏ lời xin lỗi.

Ông nói:

 “Cảm ơn anh đã giúp tôi nhìn ra lẽ phải, trở lại là một người lương thiện”.

 Nam im lặng một hồi lâu, anh chậm rãi:

“ Sự hiểu lầm chẳng qua cũng giúp người ta có một kinh nghiệm sống, xin cảm ơn anh đã giúp tôi trở lại cơ quan”.

Họ bắt tay nhau. Không quên mời nhau bữa nhậu để giàn hòa./.